W KRĘGU FARMACJI
dr n. farm. WOJCIECH MUSIAŁ
APTEKARZU, NIE PATRZ W GÓRĘ!
Nowi delegaci zdecydują wkrótce o składzie następnej Naczelnej Rady Aptekarskiej. To swoją obecnością na zebraniach wyborczych i świadomym, a nie narzuconym wyborem farmaceuci zdecydują, czy za kolejne cztery lata będzie jeszcze sens organizować okręgowe zjazdy aptekarzy, czy raczej czeka ich wyjazd integracyjny dla pracowników korporacji.
Na wstępie uprzedzam, że poniższy artykuł zawiera spoiler filmu z 2021 r. o tym samym tytule. Ponieważ film Adama McKaya „Nie patrz w górę” (z Leonardem DiCaprio i Meryl Streep) warty jest obejrzenia, dlatego tym, którzy go nie widzieli, proponuję lekturę niniejszego artykułu odłożyć do czasu obejrzeniu filmu. Tym, którzy go oglądali, przypomnę, że w filmie wąskie grono osób usiłuje ostrzec społeczeństwo, które jest manipulowane medialnie przez cynicznych polityków i rządzących, o nieuniknionej dla Ziemi katastrofie, nieuchronnie nadciągającej z Kosmosu. Niestety, ośmieszana grupa realistów ma rację, ale większość naiwnych radośnie pląsa w takt „muzyki - narracji” granej przez władców z hasłem jak w tytule. A gdy jeden z pląsających spojrzał jednak nieopatrznie w górę i zobaczył lecącą w kierunku Ziemi kometę - na ratunek było już za późno. W kulminacyjnym punkcie cyniczna grupa mająca władzę, prowadząca na pasku bezwolny tłum, ucieka z ginącej planety, pozostawiając frajerów własnemu losowi.
Obserwując wydarzenia z naszego aptekarsko-farmaceutycznego światka z końca roku 2022 i minionych miesięcy 2023 r., przypomniałem sobie właśnie o tym filmie, ponieważ nieodparcie nasuwa mi się zawołanie „Aptekarzu, nie patrz w górę!”, kierowane ze strony władz samorządowych i rządowych do aptekarzy, którzy w moim odczuciu znajdują się dzisiaj w sytuacji analogicznej do mieszkańców Ziemi we wzmiankowanym filmie. I uważam, że podobnie jak w filmie mamy grupę włodarzy, która już się przygotowała do ucieczki i miękkiego lądowania na z góry upatrzone pozycje (niektórzy nawet już wystartowali).
Tegoroczne wybory parlamentarne miały wpływ na szczególne zainteresowanie polityków sprawami aptekarstwa. To już tradycja, że politycy ubiegający się o mandat posła są skłonni obiecać dużo różnym grupom wyborców, także farmaceutom. Po wyborach, rzecz jasna, entuzjazm polityków do rozwiązywania trudnych spraw środowiska aptekarskiego stopniowo gaśnie. Tak więc w sezonie wakacyjnym szybko procedowano zmiany w ustawie o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych, przedstawianej farmaceutom prawie jako Święty Graal. A niczym biblijny Mojżesz, który wyprowadził Izraelitów, jawi się już nie szeregowy poseł, ale minister Waldemar Buda. Ten w swych zapędach deklaruje nawet pomoc młodym farmaceutom w... otwieraniu własnych aptek. Co traktować można jedynie jako ponury żart z aptekarzy. Pan minister najwyraźniej zapomniał o prawie 2800 indywidualnych aptekach, które zniknęły od czasu wejścia w życie w 2017 r. nowelizacji Prawa farmaceutycznego (tzw. Apteka dla Aptekarza – AdA). Zapomniał też o wielu istniejących aptekach będących na granicy upadku – takich jest około trzech tysięcy. O głosy rozsądku dzisiaj trudno, a rwetes medialny w swym przekazie niesie jedno: oto politycy uratowali nas, aptekarzy, niosąc nam, wróżoną nieustająco przez prezes Naczelnej Rady Aptekarskiej Elżbietę Piotrowską-Rutkowską świetlaną przyszłość. Chwała politykom, chwała Naczelnej Izbie Aptekarskiej. SUKCES na miarę wieków. I tylko „APTEKARZU, NIE PATRZ W GÓRĘ!”.
A ja proponuję spojrzeć! Otóż za długo przyglądam się polityce i naszej sytuacji zawodowej i mam nieodparte wrażenie, że procedowane zmiany to tylko kiełbasa wyborcza. Niestety, nie wpłyną one realnie na poprawę sytuacji aptek indywidualnych i przyszłość zawodu farmaceuty. Na dwie sprawy zwrócę uwagę, proszę jednocześnie o refleksję.
Chce się krzyknąć: 7 lat, Panie Pośle Buda! Gdzie był Pan w czasie, gdy aptekarze (w tym Wielkopolska Okręgowa Izba Aptekarska) alarmowali, że AdA jest kreatywnie przez właścicieli dużych sieci aptek obchodzona i nie działa? Dlaczego ze spokojem przyglądał się temu procederowi minister zdrowia, dlaczego nie budził wątpliwości Głównego Inspektora Farmaceutycznego postępujący systematycznie proces koncentracji rynku detalicznego leków w Polsce, którego nadzór jest ustawowym obowiązkiem tego urzędu? Żadnej refleksji i niepokoju o przyszłość, gdy duże firmy posiadające sieć aptek przejmowały i nadal przejmują wręcz hurtowo mniejsze apteki i sieci, nawet nie informując o tym fakcie wojewódzkich inspektorów farmaceutycznych? Kierunek zmian własnościowych w rejestrach aptek prowadzonych przez organy państwa (właśnie przez inspekcję farmaceutyczną) jest na bieżąco temu państwu wiadomy. Dlaczego dziś w związku z wyborami opowiada się banialuki o wspieraniu młodych aptekarzy w otwieraniu własnych aptek? Gdzie mają te apteki otwierać? W dużych miastach rynek za obecnej władzy biernie przyglądającej się przez 7 lat koncentracji został właściwie przejęty przez sieci. W mniejszych miasteczkach obrót apteki pozwala zaledwie na wegetację, a nie rozwój firmy. Trudno bowiem wierzyć, że w dwudziestotysięcznej miejscowości, w której jest 8 aptek, każda osiąga, zgodnie ze statystyką, obroty rzędu 200 tys. zł. Inwestowanie w biznes apteczny to dzisiaj wielkie ryzyko, bez widoku na stabilizację materialną indywidualnych właścicieli, zwłaszcza przy coraz to nowszych zmianach, wymogach, karach i obowiązkach dotyczących aptek. A co z tymi, którzy pracują w tym zawodzie od lat? Czy państwo, monitorując strategiczny dla bezpieczeństwa i zdrowia obywateli sektor, nie widzi, że przez 7 ostatnich lat zawód farmaceuty został tak spauperyzowany, iż wielu wartościowych farmaceutów porzuciło zawód, a jedynie około 6% studentów chce w aptekach pracować? Limity punktowe na studia farmaceutyczne są tak niskie, że właściwie z marszu dostanie się na nie każdy maturzysta. A i tak uczelnie mają problem z naborem i są już pierwsze przypadki drugiej, jesiennej rekrutacji na te studia. Jakie podejmuje się decyzje w tej sytuacji? Decyzje o otwieraniu nowych wydziałów farmaceutycznych.
Uspokajające informacje płyną z kręgów rządowych dla dużych udziałowców rynku detalicznego leków o tym, że nowelizacja AdA nie zadziała wstecz. To ważne, gdyż można z tego wywnioskować, że utrzymanie dotychczasowego stanu posiadania przez właścicieli sieci aptek ogólnodostępnych, również przejętych na drodze twórczego omijania AdA, nie będzie kwestionowane. Skwituję to w ten sposób: „idź i od dzisiaj już nie grzesz, a to, co przez grzech zdobyłeś, nie zostanie Ci odebrane, winy zaś Twoje będą odpuszczone”.
Jaką pozycję mamy jako zwód medyczny, ponoć tak ważny i kluczowy w systemie ochrony zdrowia? Jak zmieniła się ona przez ostatnie 7 lat? Czy jako samorząd zdaliśmy egzamin, działając na rzecz właściwej pozycji zawodu? Przypomnę, że jako jedyna grupa zawodowa decyzją NIA wyłamaliśmy się z ogólnopolskiego strajku zawodów medycznych w roku 2021! Przypominać o tym fakcie trzeba, bo inne samorządy medycznych zawodów zaufania publicznego pamiętają to farmaceutom do dziś. Szczególnie teraz, gdy środowiska lekarzy i pielęgniarek zapowiadają protesty dotyczące między innymi podwyżek wynagrodzeń. Fakt wyłamania się NIA z ogólnokrajowego protestu jest niezwykle ważny, gdyż niesie za sobą daleko idące dla naszego zawodu konsekwencje. Proszę pamiętać, że przypięto nam w środowisku medycznych zawodów zaufania publicznego miano łamistrajków i osób niewiarygodnych, za co możemy podziękować nie tylko NIA, ale i każdemu delegatowi na Krajowy Zjazd Aptekarzy, którego głosami obecną NRA wybrano.
Co łatwo było przewidzieć, uzyskaliśmy jedno – politycy całkowicie lekceważą farmaceutów jako grupę zawodową oraz reprezentującą ich interesy NIA, nie licząc się z naszym zdaniem czy uwagami, a nawet pomijając nas w kluczowych dla naszego zawodu procesach legislacyjnych. Szczególnym przykładem, który omówię niżej, są nowe przepisy dotyczące warunków przechowywania leków, a właściwie prowadzenia apteki. Tekst rozporządzenia świadczy dobitnie o lekceważeniu nas przez polityków i Ministerstwo Zdrowia. Wyjątkowy bubel prawny, jakim są przepisy rozporządzenia w sprawie podstawowych warunków prowadzenia apteki, nie ma żadnego odniesienia do punktów aptecznych, działów farmacji szpitalnej ani obrotu pozaaptecznego lekiem. Tam nie trzeba mierzyć ani wilgotności, ani monitorować temperatur? Widział ktoś jakieś szczególnie intensywne protesty NIA? Jakieś działania? Ta sprawa powinna postawić na nogi całe nasze środowisko oraz spowodować poddanie całej NRA procedurze natychmiastowego odwołania i odpowiedzialności zawodowej za grzech zaniechania działań w interesie aptekarzy (grzechów zaniechania i bezczynności znajdzie się wiele więcej). Do tego trzeba by dołożyć cykliczne ciosy w twarz zadawane przez polityków farmaceutom, a do takich zaliczam na przykład mówienie o „ryzyku biznesowym” w kontekście zeszłorocznych problemów ze szczepionkami przeciwko grypie i wskazywaniu „braku umiejętności prowadzenia apteki” w odpowiedzi na sygnały o brakach leków w aptekach. Uważam, że tylko te wyżej przedstawione sprawy powinny być przyczynkiem do ostrych protestów naszej grupy zawodowej, których zarzewiem powinny być działania okręgowych władz samorządowych i członków Naczelnej Rady Aptekarskiej. To te struktury powinny dać sygnał i skonsolidować nasze środowisko do ogólnopolskiego protestu. Zamiast tego mamy kolejne bajki, kołysanki i nawoływania do „wzięcia się za ręce i zatańczenia wesoło wkoło”. I radowania się z nieustających sukcesów miłościwie nam panujących naczelnych władz samorządowych, których członkowie są sobą zachwyceni, bo mogli szczepić w czasie pandemii COVID-19. I ten fakt miał uzdrowić na zawsze sytuację i aptek, i zawodu. Co ciekawe, taka postawa zamiast zażenowania budzi zachwyt części aptekarzy zapatrzonych ślepo w występy publiczne medialnego wiceprezesa NRA. Jak w tytule: „APTEKARZU, NIE PATRZ W GÓRĘ!”.
Wiele faktów obnaża naszą, farmaceutów, bezradność jako zawodu. To one skutkują niechęcią do podjęcia pracy w aptekach ogólnodostępnych przez absolwentów farmacji, odchodzeniem farmaceutów z zawodu i rezygnacją z pracy w aptekach, szczególnie ogólnodostępnych. Czyli w tych miejscach, które powinny „zarządzać” lekiem i kontrolować obrót nim. Zmniejsza się i zmniejszać będzie liczba tych, którzy jako merytorycznie przygotowani do czuwania nad bezpieczeństwem lekowym obywateli w ramach pięcioletnich studiów akademickich będą rzeczywiście chcieli ten zawód wykonywać. Oto, moi zdaniem, podstawowe przyczyny zniechęcające skutecznie do wiązania swojej przyszłości w zawodzie, przyczyny wypalenia zawodowego wielu aptekarzy.
FAKT NR 1. Normy zatrudnienia
W raporcie przygotowanym przez konsultanta wojewódzkiego w dziedzinie farmacji szpitalnej w Wielkopolsce, opublikowanym w „Farmacji Wielkopolskiej” („Luka kadrowa”, nr 22/2023), wskazano nieprzestrzeganie minimalnych norm zatrudnienia wynikających z ustawy o zawodzie farmaceuty. Na nieprzestrzeganie tych norm zwracali uwagę też inni konsultanci. Raporty Najwyższej Izby Kontroli wskazywały na niewystarczające zatrudnienie farmaceutów w szpitalach dla zachowania bezpieczeństwa lekowego pacjentów hospitalizowanych. Co zrobiono z tym faktem? Ustawowo obniżono normy zatrudnienia farmaceutów! Czy może być dobitniejszy dowód na to, że nie jesteśmy traktowani przez rządzących za istotny element ochrony zdrowia? Nasz samorząd przyjął tę decyzję bez protestu. Obawiam się, że precedens ten pozwoli w dalszym czasie na ograniczenie norm zatrudnienia farmaceutów w aptekach ogólnodostępnych. Proszę zauważyć, że w obu tych przypadkach nikt nie docieka przyczyny braków farmaceutów! „APTEKARZU, NIE PATRZ W GÓRĘ!”.
FAKT NR 2. Dyżury aptek
Przez ostatnie 8 lat, aż do rozpoczęcia kampanii wyborczej, nie rozwiązano problemu niewolniczych dyżurów aptek, nawet po wybraniu do NRA „naczelnego bojownika z dyżurami”. NIA mamiła nas bajkami o mozolnych pracach z Ministerstwem Zdrowia. Nic z nich nie wyniknęło. Ale ponieważ zbliżały się wybory, to przekaz był następujący: „już za chwileczkę, już za momencik”. NIA nie nagłaśnia faktu, że prace toczyły się i toczą się najczęściej bez nas - aptekarzy. Toczą się pomiędzy urzędnikami ministerstwa a przedstawicielami samorządowców terytorialnych, które są zainteresowane zapewnieniem sobie spokoju i otwartej, dyspozycyjnej apteki – oczywiście bez kosztów własnych. Do tej pory lokalne władze samorządowe nie liczyły się z negatywnym opiniowaniem przez okręgowe izby aptekarskie harmonogramów darmowych dyżurów. Mając nas, aptekarzy, za nic, o czym świadczą zachowania lokalnych samorządowców i pisma, nierzadko obraźliwe w swej wymowie, o których treści informowali Wlkp. OIA zniesmaczeni aptekarze. Dodatkowo straszy się ich wszelakimi karami. WIF wydał już pierwsze decyzje o cofnięciu zezwolenia za niedyżurowanie (sic!). Z drugiej strony branżowe media informowały o podziękowaniu, starosty dla apteki podejmującej trud dyżurowania za darmo. Dla mojego pokolenia to tradycje rodem z „Trybuny Ludu” – „klapa, rąsia, buźka, goździk i rajstopy” („Starosta podziękował właścicielce apteki, bo jako jedyna pełni nocne dyżury”, mgr.farm, 22 września 2022 r. ). Nie umiemy być jednością nawet w tak prostej i oczywistej sprawie?
W związku z nowelizacją ustawy refundacyjnej odtrąbiono sukces. „Koniec z bezpłatnym dyżurowaniem!” – donoszą portale farmaceutyczne. Przyjrzyjmy się tylko jednemu zapisowi: „W przypadku braku zgłoszenia apteki ogólnodostępnej lub zgłoszenia aptek, które nie spełniają kryteriów, powiat może wyznaczyć inną aptekę, na przykład spośród tych, które nie zgłosiły się dobrowolnie”. Oczywiście mamy i kary. Przewidziano je za niepełnienie wyznaczonych dyżurów oraz za pełnienie ich w niepełnym wymiarze. W takim przypadku trzeba będzie zwrócić nienależnie otrzymane wynagrodzenie wraz z odsetkami. Obowiązkiem zwrotu będzie objęta całość otrzymanego wynagrodzenia od momentu wyznaczenia apteki do dyżurowania. Czyli w praktyce w dalszym ciągu możemy mieć do czynienia z sytuacją, gdy to powiat wyznacza aptekę do dyżurowania.
Co ciekawe, jeżeli obecnie to powiat ma finansować dyżury, okazuje się, że nie ma potrzeby całodobowego dyżuru apteki! To świadczy o rzeczywistym podejściu władz do aptekarzy i przymusu pracy za darmo. Podsumowując, można się cieszyć, że po tylu latach jakieś zmiany nastąpiły. Czy będą korzystne, to się okaże dopiero za jakiś czas. Ja jednak z otwarciem szampana poczekam, aż zobaczę, jak to prawo działa w praktyce. Przypomnę, że statystycznie na aptekę przypada około 1,5 magistra farmacji. Uważam, że to skutecznie eliminuje większość aptek z dyżurów ze względu na prawo pracy. Proponowana stawka za godzinę dyżuru to obecnie 128 zł brutto. Ile z tej kwoty dostanie farmaceuta, nie wiadomo. Ale „APTEKARZU, NIE PATRZ W GÓRĘ!”.
FAKT NR 3. Szczepienia w aptekach
Niektórych farmaceutów ekscytuje tematyka szczepień przeciw grypie i możliwość kwalifikacji do nich. W tym obłędzie, bo uważam to za obłęd, umknęło wiele spraw. Chociażby kosmiczna bzdura (z punktu prawnego niemożliwa do realizacji), jaką była propozycja przesunięć szczepionek między aptekami - żeby się nie zmarnowały, rzecz jasna. A jak w istocie władza podchodzi do tego dobrodziejstwa, jakim mają być szczepienia w aptekach, pokazał Narodowy Fundusz Zdrowia, kiedy z dnia na dzień jednym pismem zakończył sprawę szczepień przeciwko COVID-19 w tych miejscach. Tym samym sprawiając, że ci aptekarze, którzy uwierzyli (który to już raz?) w zapewnienia rządu i NIA, zostali z ręką w … wiadomo gdzie. Niestety, nie spowodowało to głębszej refleksji.
Niektórzy wskazują, że dzięki szczepieniom w czasie pandemii apteki podreperowały sobie budżet. Nikt nie zwrócił uwagi na fakt, że sytuacja finansowa wielu aptek (około 2500 aptek ma komornika na karku) jest tak zła, iż dodatkowe doraźne działania uważamy za sukces. To raczej powinno skłaniać do poważnej refleksji nad kondycją aptek, a nie do zachwytu. A przypomnę, że w kwestii uprawnień do szczepień przeciwko COVID-19 farmaceuci nie byli wyjątkiem, na przykład fizjoterapeuci również te uprawnienia zyskali! Nikt więc aptekarzom nie dał nadzwyczajnych praw! Przypomnę, że szczepiono wówczas między innymi w namiotach i w salach gimnastycznych. Uprawnienia dodatkowe na czas pandemii zdobywano po przyspieszonych powierzchownych kursach. Personelu fachowego brakowało. Możliwości logistyczne szpitali się wyczerpywały. Wykorzystano to, co było pod ręką. I tych, którzy się zgodzili. Czy świadomie, z chęci pomocy innym lub omamieni „awansem zawodowym”? – nie będę dociekać. Mnie nie daje spokoju pytanie: tak nisko upadliśmy jako grupa zawodowa, że zadowala nas chwilowa kroplówka, którą zafundowała nam natura w formie pandemii?
Czy idąc tokiem narracji NIA, my, aptekarze, dla podreperowania budżetu apteki i swojego powinniśmy wyczekiwać teraz kolejnej pandemii lub masowych zachorowań na przykład na salmonellę? Po to kończyliśmy studia, by cieszyć się, że wykorzystano nas jak narzędzie, które - gdy już nie jest potrzebne - odkłada się na półkę, co uczynił wspomnianym pismem NFZ? NIA jednak z uporem żaby podkładającej nogę do podkucia dalej brnie w lansowanie szczepień w aptekach, zwłaszcza przeciw grypie, jako niezwykłej szansy na rozwój. Niemała w naszym środowisku grupa wyznawców tych szczepień radośnie spija słowa z ust entuzjastycznie nastawionych do tej usługi przedstawicieli władz NIA. Spójrzmy więc w górę: stan wyszczepienia przeciwko grypie w Polsce jest skrajnie niski. Przyczyn nie będę dociekał. Trzeba być nieskończenie naiwnym, by uważać, że z powodu pojawienia się w aptekach szczepień przeciw grypie wzrośnie lawinowo odsetek zaszczepionych. Jak bowiem w aptece mamy promować szczepienia? Wdziękiem? Osobistym urokiem? A może namawianiem i dawaniem prezentów? Nie jestem akwizytorem i może mam ograniczoną wyobraźnię, ale nie wyobrażam sobie możliwości skłonienia do zaszczepienia się kogoś, kto NIE widzi w tym sensu.
Zauważę, że w czasie pandemii koronawirusa czynnikiem skłaniającym do zaszczepienia się był strach przed NIEZNANYM. Tymczasem informacje o dziesiątkach tysięcy chorych na grypę w minionym sezonie zimowym nie przełożyły się na istotny wzrost zainteresowania szczepionką. Czego więc oczekujemy jako środowisko aptekarskie? Kilkuset złotych? Podniesienia swego ego? Oczywiście część zakrzyknie, że powinniśmy to robić w ramach misji i troski o zdrowie społeczeństwa, gdyż każdy zaszczepiony to itd. A NIA życzliwie się uśmiechnie i po plecach poklepie. „APTEKARZU, NIE PATRZ W GÓRĘ!”.
Wątpliwości budzi kolejny sukces: farmaceuta będzie mógł wystawić receptę (nierefundowaną) i zaszczepić przeciw grypie. W ogólnym zachwycie nikt nie zadał kluczowego w mojej opinii pytania. Na jakiej podstawie mam przeprowadzić kwalifikację do szczepienia? Zrównano sytuację szczepienia przeciw grypie ze wspomnianym wyżej szczepieniem covidowym. Jeszcze raz przypomnę, że sytuacja pandemiczna była wyjątkowa, a cała kwalifikacja sprowadzała się do zaakceptowania wypełnionej przez pacjenta ankiety. Domyślnie przyjmowano, że napisał w niej prawdę. Nie spotkałem się z problemem braku umiejętności farmaceuty w zakresie przeprowadzenia badania kwalifikacyjnego. Pamiętam zdecydowane protesty środowiska lekarskiego sprzed kilku lat przy próbach rozszerzenia kompetencji innych zawodów medycznych o możliwość kwalifikacji do szczepienia między innymi przeciw grypie i wykonania szczepienia. Co się w takim razie zmieniło po kilku latach? Farmaceuci nie mają nie tylko umiejętności, ale i narzędzi pozwalających na bezpieczne kwalifikowanie do szczepień, zwłaszcza pacjentów z chorobami przewlekłymi. Nie mają umiejętności wykonania badań osłuchowych, nie mają dostępu do dokumentacji medycznej pacjenta. Nasuwa się więc pytanie: czy w całym tym cyrku szczepieniowym nie chodzi wyłącznie o zwiększenie obrotu szczepionkami? Z wykorzystaniem odpowiedzialności zawodowej farmaceuty, jeśli coś pójdzie nie tak jak powinno? A wszystkie te działania podlane sosem obłudy o dobru społecznym i zwiększeniu wyszczepialności? Przecież jeżeli kwalifikacja do szczepienia będzie polegała na deklaracji: „Zdrowyś? Zdrowym!” - to nasuwa się skojarzenie, że farmaceuci potwierdzą tylko stanowisko biznesmenów farmacji, że lek to jednak taki sam towar jak na przykład marchewka, a w tym wszystkim chodzi wyłącznie o zwiększenie obrotu. Dodatkowo warto zauważyć, że pełną odpowiedzialność za kwalifikację, wystawienie recepty i szczepienie ponosić będzie farmaceuta. Dlaczego więc orędownicy wszelkich szczepień w aptece nie odnoszą się wcale do kwestii odpowiedzialności? Co w sytuacji, gdy zakwalifikujemy nieprofesjonalnie osobę, która nie powinna być zaszczepiona, na przykład chorą na COVID czy zapalenie płuc? Tych problemów w głównych nurtach przekazu dla farmaceuty nikt nie podnosi. Podobnie jak ryzyka po przypadkowym zakłuciu użytą igłą oraz profesjonalnego postępowania w przypadku takiego zdarzenia. Dlaczego zachęcając nas do dodatkowych usług, nikt nie mówi o ryzykach, z którymi powinniśmy się liczyć oraz nie wskazuje, jak te ryzyka minimalizować? Zgodnie z hasłem: „APTEKARZU, NIE PATRZ W GÓRĘ?”.
Według danych Ministerstwa Zdrowia do grudnia 2022 r. zaszczepiło się w Polsce przeciw grypie około 650 tysięcy osób. Drastycznej górki szczepień później nie było. Przyjmijmy więc, że szczepień przeciw grypie będzie okrągły milion (według mnie jest to liczba zawyżona). Przyjmując, że wszystkie wykonane zostaną w aptekach, co jest bardzo mało prawdopodobne, przy założeniu, że w Polsce działa 12 500 aptek, statystycznie na jedną rocznie przypada 80 szczepień. Kwota za szczepienie to około 22 zł (tak, tak, to nie COVID). Łatwo policzyć, że z tego tytułu apteka może w ciągu roku otrzymać około 1800 zł brutto. ROCZNIE! A przecież należy uwzględnić koszty własne, takie jak chociażby utylizacja odpadów medycznych. Niech każdy sam wyciągnie wnioski. Naprawdę ktoś wierzy, że szczepienia zmienią sytuację ekonomiczną aptek? „APTEKARZU, NIE PATRZ W GÓRĘ!”.
FAKT NR 4. Opieka farmaceutyczna
Przedstawiciele władz NIA na spotkaniach przekonują, że właśnie usługi dodatkowe w ramach opieki farmaceutycznej pozwolą na rozwój aptek. Nigdy jednak nie wspominają, że problemem jest uregulowanie dostępu farmaceuty do dokumentacji medycznej. Nic nie wspominają o jakiejkolwiek koncepcji wprowadzenia zmian przepisów dotyczących lokali aptecznych rodem z PRL. Zmian, które uwzględniać powinny tak promowany w środowisku rozwój usług opieki farmaceutycznej. Wszak sam pilotaż jednej tylko usługi przeglądu lekowego okazał się w końcu odlotem. W chwili prawdy wiceminister zdrowia Maciej Miłkowski w odpowiedzi na poselską interpelację w sprawie rozwoju usług aptecznych wypowiedział się następująco: „W odniesieniu do pytania o stopień zaawansowania wdrażania poszczególnych usług opieki farmaceutycznej należy wskazać, że nie są obecnie wdrażane żadne z nich”. Można by powiedzieć: „i to by było na tyle”.
Tymczasem fakty są takie: apteka ogólnodostępna żyje wyłącznie z marży sprzedażowej, a za usługi dodatkowe nikt nie zamierza płacić! Koszyka z wyceną też oczywiście do dzisiaj nie ma. Za to propozycje szkoleń, studiów podyplomowych za tysiące złotych są. Ale jak znajdą się chętni, to w sumie grzech nie zarobić! Nieprawdaż?
Bardzo istotnym w mniemaniu NIA są możliwości diagnostyki w aptekach. „Ach, jak cudownie! Poszerzamy kompetencje!” - zdają się krzyczeć niektórzy farmaceuci. A medialny wiceprezes NRA mówi o „krwawej rewolucji” (rynekaptek.pl, 20 stycznia 2022 r.), zapominając, że rewolucja niesie za sobą niezliczoną liczbę ofiar i nieszczęść. O realizm trudno więc w tej sytuacji nawet prosić. Przyjrzyjmy się jednak szczegółom. W tekście stosownego rozporządzenia możemy przeczytać, że będziemy mogli wykonywać między innymi:
- badanie podstawowych parametrów życiowych: ciśnienia krwi, tętna, pulsu oraz saturacji krwi,
- pomiar masy ciała, wzrostu i obwodu w pasie, a także obliczania wskaźnika BMI i stosunku obwodu talii do obwodu bioder WHR,
- test stężenia glukozy we krwi,
- kontrolę panelu lipidowego (cholesterol, frakcja HDL i LDL oraz trójglicerydy),
- szybki test do wykrywania grypy, stężenia białka C-reaktywnego, antygenu Streptococcus z grupy A, Helicobacter – testu z krwi.
Pochylmy się nad tymi rewelacjami. Na początku nieśmiało zadam pytanie: czym tętno się różni od pulsu? Bo według Słownika Języka Polskiego niczym. Dla mnie sam fakt wpisania do rozporządzenia takich propozycji jest dowodem, że nikt nas poważnie nie traktuje, a rozporządzenie o kursach kwalifikacyjnych dla farmaceutów uprawniających do tych usług pisane było na lewym kolanie. BMI obliczyć sobie może każdy – wystarczy miara krawiecka i waga, a interpretację można znaleźć w Internecie. I właśnie te zapisy są z radością przyjęte przez część naszego środowiska i ogłaszane wszem i wobec przez NIA jako wielki sukces. Ja uważam to za blamaż i pustosłowie.
Jak już nabędziemy tajemną wiedzę na kursach (bo pewnie znajdzie się ktoś obrotny, kto je przygotuje i za które weźmie pieniądze) z ustalania BMI, posługiwania się miarą krawiecką czy użycia glukometru, to co my, aptekarze, z tym zrobimy? Opowiemy o szkodliwości fast foodów? A jakie wnioski wyciągniemy z wyniku wyświetlonego na glukometrze? Jeśli ktoś pamięta zajęcia z analizy chemicznej, to wie, że jednostkowy przypadkowy pomiar wyrzucić można do kosza. Czy naprawdę nie zdajemy sobie sprawy, że pacjent do apteki przyjdzie „po drodze” i że kojarzy się ona bardziej ze sklepem (kasa fiskalna, płatność kartą lub gotówką) niż z punktem pobrań czy poradnią lekarską? Idźmy dalej: zmierzymy ciśnienie i puls – i co dalej? Jakie od tego momentu mamy narzędzia? Brutalna odpowiedź jest prosta: żadne. Dostępu do dokumentacji medycznej również nie mamy. Tym samym możemy co najwyżej do lekarza odesłać. Z czego z pewnością lekarz zachwycony nie będzie, a pacjent utwierdzi się w przekonaniu, że „bez lekarza się nie obejdzie”.
A pomiar glikemii - w jaki sposób go wykonamy? Kupimy za swoje pieniądze sprzęt (glukometr i „paski”) czy pobierzemy krew do badania? W tym drugim przypadku z żyły. Ilu farmaceutów wykona wkłucie dożylne? Niezależnie od techniki pojawi się kwestia aseptyki. Tu ma przyjść z pomocą, wzorem szczepienia przeciwko COVID, parawanik i mobilna umywalka? I jeszcze utylizacja odpadów niebezpiecznych (biologicznie skażonych odpadów medycznych) i ewentualnie umowa z firmą wykonującą badanie. Absolutnie przemilczano problem ekspozycji na zakażenie samego farmaceuty. Ilu z farmaceutów zapoznało się z procedurami postępowania w sytuacji przypadkowego zakłucia?
Jest wynik lipidogramu. I co dalej? Jakie jest postępowanie w przypadku pozytywnego testu na Helicobacter czy Streptococcus? Sami zaordynujemy terapię czy odeślemy do lekarza? Wystawimy receptę farmaceutyczną? Pal licho, że pełnopłatną na leki refundowane. Ale na jakiej podstawie? A jakie wrażenie będzie miał pacjent o farmaceucie? „Zrobił badanie, a doradzić nie umie i do lekarza odsyła”? Pytam więc: czy ja w aptece mam być od czarnej roboty, aby lekarz na badaniach zaoszczędził? Tego nie wiem. Ale to są pytania, które zadaję sobie ja, a także moje koleżanki i koledzy farmaceuci z wieloletnim stażem, pracujący (jeszcze) w aptekach. I często noszący się z myślą o porzuceniu tego zawodu, bo wypalenia zawodowego doświadcza coraz więcej farmaceutów. Dodatkowo pamiętać trzeba o konieczności prowadzenia dokumentacji medycznej dla każdego świadczenia zdrowotnego, co jest rzeczą naturalną. Biurokracją jesteśmy obarczeni już do granic absurdu. Kiedy będziemy wypełniali dodatkową dokumentację, związaną z diagnostyką? Nie wierzę, by pracodawca się zgodził na zatrudnienie dodatkowego farmaceuty. Ale możemy przecież zostać po godzinach.
Analizując aspekt badań diagnostycznych w aptece, nasuwają się pytania, na które nikt nie udzieli dziś odpowiedzi. A czy nasze środowisko domaga się wyjaśnień i odpowiedzi? NIE, NIE i jeszcze raz NIE! Zachwyceni jesteśmy rosnącymi kompetencjami i wsparciem dla lekarzy. Tak, jakbyśmy byli zawodem służebnym, a nie partnerem. „APTEKARZU, NIE PATRZ W GÓRĘ!”.
FAKT NR 5. Warunki prowadzenia apteki
Zmieniły się warunki prowadzenia apteki. Obowiązek elektronicznego monitorowania temperatury i wilgotności (rozporządzenie z 27 października 2022 r. w sprawie podstawowych warunków prowadzenia apteki) odroczono o trzy lata. To kolejny sukces NIA. Tyle czasu ma apteka na dostosowanie się do przepisów. Należy tu wyraźnie zwrócić uwagę, że przepis nie dotyczy pozaaptecznego obrotu lekiem, najprawdopodobniej nie dotyczy też punktów aptecznych i działów farmacji, bo o nich rozporządzenie nie wspomina. Narusza to wprost reguły dotyczące równości prowadzenia działalności gospodarczej. NIA nie oprotestowała zdecydowanie tych regulacji! Kuriozalny zapis dotyczący monitorowania wilgotności jest bez sensu, gdyż... nie ma opracowanych norm wilgotności pomieszczeń, w których przechowuje się leki. Dodatkowo producent zabezpiecza leki przed dostępem wilgoci i tlenu właściwym opakowaniem. Takie są wymogi! I NIA o tym nie informuje i przeciw bzdurze nie protestuje. Po wejściu w życie tych przepisów staniemy się niewolnikami apteki, pracującymi po 24 godziny na dobę 7 dni w tygodniu. Dlaczego? Otóż ustawa o zawodzie farmaceuty nakłada na magistra farmacji pełniącego funkcję kierownika obowiązek przestrzegania warunków prowadzenia apteki. Tym samym będzie on musiał mieć kontrolę nad monitoringiem warunków przechowywania leków on-line! I OBOWIĄZEK reagowania w razie alertu. I tu przejdźmy do kilku szczegółów – automatyczna klimatyzacja tudzież ogrzewanie, by zapewnić odpowiednie warunki w pomieszczeniu, a także alternatywne źródło zasilania lodówki w razie awarii prądu i zapasowa lodówka w przypadku awarii dotychczas używanej. Z moich rozmów z farmaceutami wynika jedno - przeważająca większość nie zna tych przepisów i nie ma świadomości ich konsekwencji lub bagatelizuje problem! Przeraża mnie też naiwne myślenie, że „jakoś to będzie”. Podam przykład - na pytanie, co zrobić w przypadku awarii chłodziarki, pada najczęściej odpowiedź: „wezmę do domu, nie ma tego wiele”. Gdy wspominam o wymogach, które nie dopuszczają takiego postępowania, farmaceuci robią wielkie oczy. Drążąc temat, na pytanie: „jak zawieziesz do domu?”, pada odpowiedź - „w torbie, nie mam daleko”. Wielkie zdziwienie następuje, gdy informuję, że to postępowanie skutkować będzie, zgodnie z wymogami, koniecznością utylizacji leków.
Przypomnę, że NIA jest powołana do pilnowania interesów aptekarzy. Dzisiaj wspomnianą przeze mnie sprawą nikt się nie zajmuje, a za trzy lata aptekarze będą płakać nad rozlanym mlekiem. „APTEKARZU, NIE PATRZ W GÓRĘ!”.
FAKT NR 6. Niezdolność do protestu w obronie własnych interesów
Boli mnie, że jesteśmy grupą zawodową całkowicie zatomizowaną, niezdolną do jakiegokolwiek protestu czy racjonalnej, rzeczowej wymiany poglądów. Nie uczymy się też od innych skutecznie dbać o interesy swojego zawodu.
Jako przykład podam sprawę recepty rocznej. Gdy Ministerstwo Zdrowia zaproponowało rezygnację z niej, gwałtownie zaprotestowali lekarze z Porozumieniem Zielonogórskim na czele. Siła tej grupy zawodowej jest tak wielka, że ministerstwo szybciutko z pomysłu się wycofało, a o ministrze zdrowia Adamie Niedzielskim mówimy już z przymiotnikiem „były”. Tylko nikt nie informował aptekarzy, że gdy Sejm przegłosował nowelizację ustawy refundacyjnej, wprowadzono bardzo niekorzystne dla aptekarzy regulacje dotyczące recepty rocznej. Zapisy, które jeszcze bardziej utrudnią nam pracę. Mowa o następującym przepisie: „w przypadku gdy na recepcie przepisano ilość większą niż do 120-dniowego stosowania, kolejną ilość produktu leczniczego niezbędną do następnego 120-dniowego okresu stosowania pacjent może otrzymać po upływie 3/4 okresu, na który zrealizował receptę”. I co? I nic. CISZA! Przypuszczam, że skończy się jak zawsze: my, aptekarze, mężnie damy radę. A może firma dostarczająca oprogramowanie do aptek za kilkusetzłotową opłatą wgra jakiś nowy moduł do automatycznego liczenia czasu, po którym pacjentowi będzie można wydać kolejną ilość leku? Czy NIA głośno zaprotestowała z tego powodu? Czy nasz samorząd planuje protest? Oczywiście, że nie. Mamy się cieszyć z nowelizacji, a oszczędne gospodarowanie prawdą pozwala na to, że ta radość będzie jeszcze większa!
W tym kontekście jak ponury żart brzmi informacja z sierpnia tego roku: „Okręgowa Izba Lekarska w Warszawie ogłosiła rozpoczęcie współpracy z Okręgową Izbą Aptekarską w Warszawie w zakresie konsultacji dotyczących zasad wystawiania recept i obrotu produktem leczniczym w aptece”. Dlaczego ustawiamy się w roli służebnej do zawodu lekarza, głosząc jednocześnie hasła o konieczności partnerstwa interdyscyplinarnego? Trudno to nawet skomentować. „APTEKARZU, NIE PATRZ W GÓRĘ!”.
Dodatkowo lekarze po raz kolejny zwarli szyki, zwalczając uciążliwy obowiązek ustalania poziomu odpłatności za lek. Przypomnę, że nie jest to pierwsza próba. Patrząc jednak na ich siłę perswazji i determinacji, ta będzie udana. I życzę im tego z całego serca. Walka z idiotycznymi przepisami i dyktatem NFZ jest uzasadniona. Z drugiej jednak strony obawiam się, że zaszczytnym obowiązkiem ustalania poziomu odpłatności, w ramach misji i odciążania medyków ze zbędnej biurokracji, obarczy się nas - aptekarzy. Oczywiście pod groźbą kar ze strony NFZ. A NIA i część środowiska bezmyślnie i radośnie to zaakceptuje, widząc w tym kolejną kompetencję zawodową podnoszącą rolę naszego zawodu. Albo rozłoży ręce, ubolewając, że „tak skandaliczne zapisy się pojawiły”. Ale „APTEKARZU, NIE PATRZ W GÓRĘ!”.
FAKT NR 7. Wewnętrzne skłócenie
Nie mogę zrozumieć, dlaczego jesteśmy grupą zawodową tak bierną i niezdolną do jakiegokolwiek protestu w obronie swoich interesów. Lekarze i pielęgniarki też różnią się poglądami wewnątrz swoich korporacji. Ich jednak, w odróżnieniu od aptekarzy, charakteryzuje ważna cecha - w chwili walki o swoje interesy zawodowe i finansowe potrafią się zjednoczyć. A w naszym środowisku trwa walka między „sieciowcami”, „prywaciarzami”, „izbowcami”, „szpitalnikami” i „hurtownikami”. Dodam jeszcze „leśne dziadki”, „Januszy biznesu”, „dziadersów”, „zaladersów”, „szufladersów” i „chodaków”. A to tylko niektóre z łagodniejszych określeń, którymi obrzucają się aptekarze. Nie szanujemy się, a oczekujemy, żeby nas szanowano? Warto zdać sobie sprawę z faktu, że obecna sytuacja jest niesamowicie komfortowa dla zagranicznych funduszy inwestycyjnych, polityków oraz władz NIA. Nic bowiem tak nie jednoczy niewielkich, łatwych do opanowania grup jak nienawiść do wykreowanego przeciwnika w tej samej grupie. I nic nie zapewnia komfortu rządzenia (czy to radą, izbą, siecią, firmą) jak skłóceni ze sobą i nienawidzący się wzajemnie ludzie. A że jednostki słabe, wrażliwe tego nie wytrzymują bądź/i nie akceptują? Nie szkodzi, tak samo jak to, że jednostki najbardziej przedsiębiorcze, charyzmatyczne rzucą papiery i znajdą inną, lepszą pracę. Co z tego? Zarządzającemu jest na rękę, by żaden realny ruch oporu się nie pojawił! Najlepsi są bierni, mierni, ale wierni? Czy w tej sytuacji można się dziwić, że farmaceuci nie chcą pracować w aptekach? Izby aptekarskie – samorząd, który tworzyli nasi dziadowie i rodzice po dobie PRL, odzyskując często zdewastowane, przejęte przez komunistów budynki i apteki, borykają się z niechęcią swoich członków i brakiem zainteresowania pracą dla środowiska.
W ten sposób tzw. grupa trzymająca władzę lub pragnąca ją zdobyć ma komfortową sytuację. Nie za czymś, ale przeciwko komuś lub czemuś łatwiej jest zmobilizować elektorat. I nie dotyczy to tylko naszego samorządu zawodowego. To polityka. A efekty polityki, nawet naszej, samorządowej, ponosimy, niezależnie od tego, czy w tym życiu politycznym uczestniczymy, czy nie. W naszej sytuacji zawodowej jest identycznie. I należy sobie zdać sprawę, że kręgi zainteresowane utrzymaniem dotychczasowych stanowisk w NIA już działają! Zainteresowani wyłącznie władzą i benefitami zrobią wszystko, by realizować hasło „Aptekarzu, nie patrz w górę!”. Będą chwalić się naokoło swoimi pseudosukcesami lub obiecywać złote góry. Czy ktoś zauważył w ostatnich, tak trudnych latach wzmożoną aktywność obecnych władz NIA? Jakieś konkretne plany działania na przyszłość, strategie? A ja zapytam: mieliście 8 lat - jak zmieniła się przez ten czas sytuacja aptek, farmaceutów i farmacji? Odpowiedzi nie oczekuję. Każdy pracujący w zawodzie aptekarza odpowie sobie sam. Warto tu jednak wspomnieć słowa „klasyków” ze sceny politycznej, czytając kolejne obietnice i plany działania NIA: „dwa razy obiecać, to jak raz dotrzymać” i „obietnice wiążą tylko tych, którzy w nie wierzą”. „APTEKARZU, NIE PATRZ W GÓRĘ!”.
FAKT NR 8. Odpowiedzialność za realizację fałszywej recepty
Zgodnie z przepisami to aptekarz ponosi odpowiedzialność za realizację fałszywej recepty papierowej. Jak już kiedyś pisałem, izby aptekarskie jak najdobitniej powinny poinformować swoich członków o tym fakcie i zorganizować działania środowiska zawodowego, by tej bzdurze dać odpór. Wystarczyłaby propozycja akcji: „nie realizujmy recept papierowych”. Dlaczego? Odpowiedź jest prosta: każda może być fałszywa, a w aptekach nie ma żadnej skutecznej metody weryfikacji on-line autentyczności recepty papierowej. Czy było takie działanie ze strony NIA? NIE! Mimo że problem jest systemowy. I do momentu, gdy ktoś nie zderzy się z tym problemem, nikt o sprawie nie wspomni! Zresztą nawet jeśli się ten problem pojawi, to będzie to kłopot jednego konkretnego aptekarza, o którym pewnie nie zawiadomi samorządu. A reszta? „APTEKARZU, NIE PATRZ W GÓRĘ!”.
Nieliczni z nas z przerażeniem już od dłuższego czasu w górę patrzą. Większość naszego środowiska zachowuje się jednak jak kibice spektaklu, który - jak mniemają - ich nie dotyczy. Być może dlatego tylko nieliczna grupa realistów na własną rękę szuka ratunku. Jeżeli wyjdziemy, do czego zachęcam, poza tę bańkę medialną „świetlanej przyszłości farmaceuty” i obecnego fałszywego Mojżesza, zauważymy, oprócz wymienionych przeze mnie wyżej, również inne zjawiska potwierdzające nadchodzącą katastrofę. Oto kilka przykładów.
FAKT NR 9. Likwidacja aptek indywidualnych
AdA miała powstrzymać proces usieciowienia rynku aptek. Władze NIA po wejściu ustawy w życie odtrąbiły sukces, głosząc między innymi wszem i wobec, że wreszcie aptekarz będzie mógł otworzyć własną aptekę. Stało się, co było do przewidzenia, jeśli ktoś analizował przepisy tej ustawy, dokładnie odwrotnie. To niezależni aptekarze sprzedają swe apteki, mając najczęściej już dość „aptekarzenia” i całkowity brak nadziei na pozytywne zmiany, na elementarną stabilność prowadzenia działalności. Właściwie jedynie sieci chcą jeszcze kupować apteki. Oczywiście nie dla dobra farmacji, ale w celu zwiększenia udziału i optymalizacji działań na rynku. Wracając zaś do ustawy AdA, to pogratulować należy sieciom aptecznym zaplecza prawniczego. Obecnie przejęcia aptek dokonują się, zgodnie z przepisami, nawet bez informowania o tym fakcie inspekcji farmaceutycznej! O czym też NIA głośno nie krzyczy.
W Polsce od momentu uchwalania w 2017 r. AdA ubyło około 2800 aptek. Według raportu IQVIA z marca 2023 r. w naszym kraju działały 12 794 apteki i punkty apteczne. W ciągu roku zamknięto niemal 300 aptek indywidualnych, otworzono zaś 38 nowych aptek sieciowych. Z kolei poziom zatrudnienia nie uległ znacznej zmianie. Zadać można więc pytanie niemile widziane i psujące humor biernym kibicom spektaklu: gdzie podziało się (zakładając, że w zlikwidowanych aptekach był zatrudniony „statystyczny” magister farmacji, czyli około 1,5 etatu) 4200 magistrów farmacji? GDZIE ONI SĄ? „APTEKARZU, NIE PATRZ W GÓRĘ!”.
FAKT NR 10. Studia farmaceutyczne
Zainteresowanie studiowaniem farmacji z roku na rok maleje, co przejawia się w rozpaczliwym obniżaniu limitów punktowych na farmację. Dzisiaj są one niższe niż na pielęgniarstwo (tu zmieniły się perspektywy dla zawodu), a nawet konieczne są dodatkowe nabory. Smuci mnie bardzo, że kręgi akademickie nie zauważają istoty problemu. A on nie jest trudny, przy niewielkich nawet chęciach, do zdiagnozowania. Większość aptekarzy z wielopokoleniowych aptekarskich rodzin nie posłała dzieci na farmację. W każdym razie ja takich nie znam. Czyżby farmaceuci z wieloletnim stażem i doświadczeniem nie widzieli szansy i szerokich perspektyw dla zawodu? Nie wierzyli w opiekę farmaceutyczną? Stanięcie przy pacjencie ramię w ramię z lekarzem i świetlaną przyszłość zawodu? Nie, nie wyzłośliwiam się. To narracja przedstawicieli NIA. Przyznam, że również do wspomnianej grupy niedowiarków należę. Na Krajowym Zjeździe Aptekarzy w 2016 r., gdy przyszło „nowe”, mówiłem publicznie, że życzę sobie i wszystkim, bym za kilka lat mógł powiedzieć, że dobrze, iż moje dziecko (chociaż jedno z trzech) studiuje farmację. Po ośmiu latach mówię publicznie, że jestem szczęśliwy, iż żadnemu z moich dzieci NIE pozwoliłem farmacji studiować. A te bajki wspomniane wyżej ja też słyszałem lata temu. Praca i doświadczenie zawodowe zweryfikowały moje nastawienie. A tym, którzy wierzą, życzę, by nie wróciły punkty na patelnie czy garnki. „APTEKARZU, NIE PATRZ W GÓRĘ!”.
FAKT NR 11. Studenci farmacji nie chcą pracować w aptekach
Owoce „pracy” obecnej NIA jak w soczewce skupiają się również w postawie studentów farmacji – ponad 90% NIE wiąże swej przyszłości z apteką! Jak wspomniałem, zainteresowanie studiami farmaceutycznymi jest coraz mniejsze. A ilu studentów rozpoczynających naukę ostatecznie skończy farmację? Ilu ucieknie na inne kierunki? Ilu absolwentów nie podejmie pracy w zawodzie lub ją porzuci? Nie będę dociekał. Dzisiaj młody człowiek myśli poważnie o swojej przyszłości, zanim podejmie decyzję o studiach. Oczekuje, że wysiłek włożony w edukację przyniesie mu jasną ścieżkę kariery, perspektywy rozwoju ekonomicznego, będzie miał przełożenie na stabilną sytuację materialną ze stałą perspektywą rozwojową także w tym zakresie. Praca w aptece, nawet na stanowisku kierownika, taką perspektywą nie jest. Dziwię się tym, którzy się dziwią, że młodzi ludzie nie chcą studiować „tak pięknego kierunku, jakim jest farmacja”. „WYBIERZ FARMACJĘ - NIE PATRZ W GÓRĘ!”.
FAKT NR 12. (Nie)zależność zawodowa
Przepisy ustawy o zawodzie farmaceuty dają nam niezależność zawodową. O jakiej jednak niezależności mówimy, skoro aptekarze coraz częściej skarżą się na przykład na to, że właściciele przerzucają na nich obowiązek szukania farmaceuty na wakujące godziny pracy? Skargi na ten proceder są, ubolewam, nieliczne, a wynikają… z konieczności siedzenia w pracy po 12 godzin. Dlaczego? Ano dlatego, że „niezależny” aptekarz boi się utraty premii, nagany, a właściciel nie wyraża zgody na skrócenie godzin pracy apteki lub zatrudnienie kolejnego farmaceuty. Niezależność mamy tak wielką, że nie wpływają do izby aptekarskiej skargi na niedozwolone działania właścicieli aptek, jakimi są na przykład powszechne „godziny dla seniorów” organizowane w aptekach. A że jest to niezgodne z prawem, każdy farmaceuta wie. Dobitnie o fikcji niezależności zawodu farmaceuty świadczy związana z procedowanie AdA 2.0 symptomatyczna informacja. W trakcie procesu legislacyjnego pracownicy części aptek otrzymali informację o konieczności wstrzymania waloryzacji ich wynagrodzeń. O procederze zastraszania informowały portale internetowe (mgr.farm, 17 lipca 2023 r.). I co? Jak zwykle NIC. Żaden farmaceuta nie zgłosił sprawy do Wlkp. OIA. Nie wytoczono żadnej sprawy, nie było żadnego protestu. I ten fakt dobitnie oddaje pozycję naszego zawodu, naszej jedności i niezależności zawodowej. Czujemy się w pełni zależni od pracodawcy? I brutalna prawda jest taka, że niestety, nad czym ubolewam, nasze kompetencje zawodowe nie pozwalają nam na „trzaśnięcie drzwiami” i szybkie znalezienie innej pracy, zwłaszcza w mniejszych miejscowościach. Dość dziwnie wyglądają informacje o proponowanych zmianach w Kodeksie Etyki Aptekarza, które będą przedmiotem prac Krajowego Zjazdu Aptekarzy w 2024 r. Tymczasem dopóki utrzymywać się będziemy z handlu towarem, dopóty będziemy w pełni zależni od właściciela sklepu (w naszym przypadku apteki). I zapisy ustawowe niewiele tu zmienią. „APTEKARZU, NIE PATRZ W GÓRĘ!”.
FAKT NR 13. Farmaceutyczny Egzamin Weryfikacyjny
W ustawie o zawodzie farmaceuty mamy przepisy nie tylko o uznaniu kwalifikacji zawodowych osób, które studia farmaceutyczne kończyły poza granicami Polski i Unii Europejskiej. Nie tylko przewidziana jest droga obowiązkowej nostryfikacji, ale wskazano też drogę Farmaceutycznego Egzaminu Weryfikacyjnego. Po takim egzaminie nie można aplikować na studia doktoranckie, lecz uprawnia on do pracy w aptece. Można dostać po nim PWZ farmaceuty w gorszym standardzie. Jak można wyczytać w mediach na temat strategii DBAM O ZDROWIE: „W ocenie spółki należy też stworzyć mechanizm dla ukraińskich farmaceutek i farmaceutów, którzy swoimi kompetencjami, wiedzą i doświadczeniem mogliby zasilić polskie apteki” (mgr.farm, 2 stycznia 2023 r.). Przekaz jasny dla każdego myślącego. Nie chcecie pracować aptekarze na warunkach, jakie wam stawiamy? Znajdziemy innych na wasze miejsce! I co z tym faktem zrobiła NIA? Tak jest: NIC! A jedynym przekazem jest uspokajająca kołysanka o misji, perspektywach etc., której nie chce mi się przytaczać, gdyż godzi w elementarną logikę każdego myślącego człowieka. „APTEKARZU, NIE PATRZ W GÓRĘ!”.
Kończąc…
Osobiście nie lubię formy rozrywki, jaką jest kabaret. Na organizowanych przez dużych graczy rynku hurtowego spotkaniach z aptekarzami często prelegentami są przedstawiciele NIA. Poziom merytoryczny wypowiedzi tychże osób w konfrontacji z rzeczywistością, w jakiej aptekarz się porusza, jest na poziomie trzeciorzędnego kabaretu. Do tego dochodzi przypisywanie sobie zasług za osiągnięcia, które wyniknęły z sytuacji, na które NIA nie miała żadnego wpływu. Przykładem jest przyznanie farmaceutom uprawnienia do wykonywania szczepień w czasie pandemii. Dla mnie osobiście przykre wrażenie wywołuje widok zadowolonych z siebie słuchaczy-aptekarzy, z których nikt nie ma odwagi zakrzyknąć: „skończ waść – wstydu oszczędź”. Ale przecież „APTEKARZU - NIE PATRZ W GÓRĘ!”.
Na zakończenie warto skonfrontować z rzeczywistością choćby jedną wypowiedź medialnego wiceprezesa NRA, wygłoszoną na KZA w Jachrance w 2016 r., dotyczącą „załatwienia sprawy” obrotu pozaaptecznego lekiem. Ta była już ponoć dopięta na ostatni prawie guzik. Mamy rok 2023. Lista substancji i preparatów w obrocie pozaaptecznym znacząco w ostatnich latach wzrosła. Szczególnie intensywnych działań NIA na rzecz zmiany tego stanu rzeczy przez 8 lat nie zaobserwowałem, a więc jest tak jak było. W odpowiedzi na interpelację poselską dotyczącą problemu obrotu pozaaptecznego w sierpniu 2023 r. wiceminister zdrowia Maciej Miłkowski stwierdził, że prace w tym zakresie nie zostaną ukończone przed końcem obecnej kadencji
parlamentu… W mojej opinii ten fakt (czternasty z kolei w mojej wyliczance) stawia pod znakiem zapytania wiarygodność jakichkolwiek zapewnień i obietnic obecnych władz NIA.
W tym roku mamy wybory nie tylko do parlamentu, ale i do organów okręgowych izb aptekarskich i delegatów na kolejny Krajowy Zjazd Aptekarzy. Nowi delegaci zdecydują wkrótce o składzie następnej NRA. To swoją obecnością na zebraniach wyborczych i świadomym, a nie narzuconym wyborem (niezależność jest wpisana w nasz zawód) farmaceuci zdecydują, czy za kolejne cztery lata będzie jeszcze sens organizować okręgowe (i krajowy) zjazdy aptekarzy, czy raczej czeka ich wyjazd integracyjny dla pracowników korporacji.
Wracając do filmu, ostatnie sceny, w których świecący gołymi czterema literami rządzący pożarci zostają przez stwory przypominające dinozaury (chyba), odebrać można jako ich karę za grzechy. Ale czy dla oszukanych przez cyników, a nieżyjących już mieszkańców planety, stanowi to jakiekolwiek pocieszenie?
POSTSCRIPTUM. Dziękuję dr. n. farm. Stefanowi Piechockiemu za zwrócenie uwagi, że do naszej sytuacji świetnie nawiązuje również książka Gabriela Garcii Márqueza „Kronika zapowiedzianej śmierci”.
dr n. farm. Wojciech Musiał
Artykuł opublikowany został w numerze 24-25 "Farmacji Wielkopolskiej"
Link do numeru: https://www.woia.pl/news/0/4/