Dyżury aptek 2.0 - Łukasz Świderski FW 25

PRAWO FARMACEUTYCZNE

ŁUKASZ ŚWIDERSKI

DYŻURY APTEK 2.0

Kiedy zarząd powiatu musi, kiedy może, a kiedy nie może podjąć uchwały w przedmiocie wyznaczenia apteki do pełnienia dyżurów w porze nocnej lub dyżurów w dni wolne od pracy

1 stycznia 2024 r. wchodzą w życie przepisy[1] zmieniające w sposób rewolucyjny zasady pełnienia dyżurów w porze nocnej/w dni wolne od pracy przez apteki ogólnodostępne. Zmiany są tak daleko idące, że można mówić o zupełnie nowym modelu/systemie pełnienia dyżurów w porze nocnej/w dni wolne od pracy.

W kolejnych artykułach postaram się przybliżyć poszczególne kwestie związane z nowymi zasadami wyznaczenia i pełnienia dyżurów w porze nocnej/w dni wolne od pracy. W niniejszym artykule chciałbym przeanalizować ww. przepisy pod kątem tego, kiedy zarząd powiatu (bo aktualnie to zarząd powiatu, a nie rada powiatu, podejmuje decyzje o dyżurach) może, kiedy musi, a kiedy nie może wyznaczyć apteki do pełnienia dyżurów.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że nowelizacja wprowadza przesłanki dotyczące podmiotu prowadzącego aptekę, które wykluczają powierzenie temu podmiotowi (aptece prowadzonej przez ten podmiot) pełnienie dyżurów. Przesłanki takie wskazane są w nowym art. 94 ust. 8 Prawa farmaceutycznego. Zgodnie z tym przepisem do pełnienia dyżurów w porze nocnej lub dyżurów w dni wolne od pracy nie wyznacza się apteki ogólnodostępnej, jeżeli wobec podmiotu, który ją prowadzi: 

1. toczy się postępowanie administracyjne w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie apteki;
2. w okresie trzech lat poprzedzających rok, w którym ma być pełniony dyżur, wydano:
   1. ostateczną decyzję w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej,
   2. ostateczną decyzję w przedmiocie nakazania usunięcia w ustalonym terminie stwierdzonych uchybień w prowadzeniu działalności objętej zezwoleniem na prowadzenie apteki ogólnodostępnej,
   3. prawomocne orzeczenie zakazujące wykonywania działalności gospodarczej objętej zezwoleniem na prowadzenie apteki ogólnodostępnej.

Wystąpienie choćby jednej w wyżej wskazanych przesłanek automatycznie „dyskwalifikuje” dany podmiot i wszystkie prowadzone przez niego apteki ogólnodostępne – apteki te nie mogą być wyznaczone do pełnienia dyżurów.

Informację o wystąpieniu ww. przesłanki zarząd powiatu będzie czerpał z oświadczeń, jakie podmioty prowadzące apteki muszą składać corocznie do zarządu powiatu (do dnia 30 września, z tym zastrzeżeniem, że w 2024 r. informację taką składa się do 31 stycznia 2024 r. w odniesieniu do roku 2024 i do 30 września 2024 r. w odniesieniu do roku 2025). Oświadczenia takie składa się z klauzulą o treści: „Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia”. Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń, a złożenie nieprawdziwych/fałszywych oświadczeń zagrożone jest odpowiedzialnością karna za składanie fałszywych zeznań. Zarząd powiatu może zwracać się do właściwego wojewódzkiego inspektora farmaceutycznego z wnioskiem o weryfikację informacji wskazanych w ww. oświadczeniach podmiotów prowadzących apteki.

Oprócz wyżej wskazanych przesłanek podmiotowych, dotyczących podmiotów prowadzących aptekę, nowelizacja wprowadziła również kryterium terytorialno-demograficzne jako przesłankę warunkującą możliwość „wyznaczania” aptek do pełnienia dyżurów. Przesłanka ta wskazuje trzy rodzaje powiatów, odmiennie określając ich obowiązki w zakresie wyznaczania aptek do pełnienia dyżurów.

Kiedy nie wyznacza się aptek do pełnienia dyżurów

Moim zdaniem z treści dosyć pokrętnego brzmienia nowego art. 94 ust. 1 Prawa farmaceutycznego wynika, że w odniesieniu do powiatów mających swoją siedzibę w sąsiadującym mieście na prawach powiatu nie stosuje się przepisów dotyczących pełnienia dyżurów w dzień wolny od pracy oraz dyżurów w porze nocnej, a tym samym nie można wyznaczyć aptek do pełnienia tych dyżurów.

Poniżej pełna treść tego przepisu:

„Art. 94. 1. Rozkład godzin pracy aptek ogólnodostępnych znajdujących się na terenie powiatu jest dostosowany do potrzeb ludności tego powiatu i pozwala na realizację przez te apteki zadań określonych w art. 87 ust. 2, w szczególności przez pełnienie dyżurów w dzień wolny od pracy oraz dyżurów w porze nocnej, z wyłączeniem powiatu mającego swoją siedzibę w sąsiadującym mieście na prawach powiatu”.

Redakcja tego przepisu, a zwłaszcza ostatnia część „z wyłączeniem powiatu mającego swoją siedzibę w sąsiadującym mieście na prawach powiatu” jest zatem dosyć enigmatyczna. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu (moja interpretacja) powiaty mające swoją siedzibę w sąsiadującym z tym powiatem mieście na prawach powiatu nie mogą wyznaczać aptek do pełnienia dyżurów. Przepis ten nie dotyczy jednak już miast na prawach powiatu.

W Wielkopolsce mamy cztery miasta na prawach powiatu. Są to Poznań, Kalisz, Konin i Leszno. Wokół tych miast na prawach powiatu jako odrębne jednostki terytorialne funkcjonują powiaty: poznański, kaliski, koniński i leszczyński. Powiaty te mają swoje siedziby w sąsiadujących miastach na prawach powiatu, tj. kolejno: Poznań, Kalisz, Konin i Leszno. Oznacza to, że w powiatach poznańskim, kaliskim konińskim i leszczyńskim nie można wyznaczać apteki/aptek do pełnienia dyżurów w dzień wolny od pracy oraz dyżurów w porze nocnej. W samych miastach będących siedzibą ww. powiatów już takie wyznaczenie może być dokonane, jednak dokonywane ono będzie przez prezydenta miasta na prawach powiatu w formie zarządzenia.

Kiedy trzeba wyznaczyć apteki do pełnienia dyżurów

W odniesieniu do sytuacji, w której wyznaczenie aptek do pełnienia dyżurów w dzień wolny od pracy oraz dyżurów w porze nocnej jest obligatoryjne, ustawodawca (w art. 94 ust. 3 Prawa farmaceutycznego) wskazał dwie przesłanki, które muszą być spełnione łącznie. Pierwsza jest przesłanką obiektywną i dotyczy ilości mieszkańców w mieście będącym siedzibą powiatu. Druga jest przesłanką subiektywną, zależną od oceny danego zarządu powiatu.

Zgodnie z ww. wskazanym art. 94 ust. 3 Prawa farmaceutycznego zarząd powiatu musi wyznaczyć aptekę/apteki do pełnienia dyżurów w porze nocnej lub dyżurów w dni wolne od pracy, jeżeli:

• siedzibą tego powiatu jest miasto liczące nie więcej niż 40 tysięcy mieszkańców (przesłanka obiektywna);
• praca apteki/aptek na terenie tego powiatu, wynikająca z wyżej wspomnianych oświadczeń podmiotów prowadzących apteki dotyczących rozkładu godzin pracy tych aptek, nie gwarantuje zaspokojenia potrzeb ludności w porze nocnej oraz w dni wolne od pracy w zakresie:

1. zaopatrywania w produkty lecznicze, leki apteczne, leki recepturowe, wyroby medyczne i inne artykuły, o których mowa w art. 86 ust. 8 Prawa farmaceutycznego[2];
2. zapewnienia świadczenia ludności usług farmaceutycznych oraz sprawowania opieki farmaceutycznej w znaczeniu wskazanym w ustawie z dnia 10 grudnia 2020 r. o zawodzie farmaceuty (przesłanka subiektywna).

Z powyższego jednoznacznie wynika, że w każdym przypadku zarząd powiatu, którego siedzibą jest miasto liczące poniżej 40 tysięcy mieszkańców, musi w oparciu o oświadczenia podmiotów prowadzących apteki dokonać oceny zaspokajania potrzeb ludności w zakresie dostępności do produktów sprzedawanych w aptekach/usług/opieki tam świadczonej. Jeżeli w wyniku takiej oceny zarząd powiatu dojdzie do przekonania, że potrzeby ludności nie są zaspokajane, wtedy musi wyznaczyć aptekę/apteki do pełnienia dyżurów. Co istotne, wyznaczenie takiej apteki nie jest w żadnym zakresie ograniczone co do lokalizacji takiej apteki (musi oczywiście znajdować się na terenie tego powiatu).

Kiedy można wyznaczyć aptekę do pełnienia dyżurów

Znowelizowane Prawo farmaceutyczne w art. 94 ust. 3 pkt 3 wskazuje jeszcze jedną sytuację, w której zarząd powiatu może dokonać wyznaczenia apteki/aptek do pełnienia dyżurów. Zgodnie z ww. przepisem zarząd powiatu w przypadku, gdy po przeprowadzonej przez siebie analizie poziomu zaspokajania potrzeb, zwłaszcza weryfikacji funkcjonowania na terenie powiatu przynajmniej jednej apteki ogólnodostępnej w trybie całodobowym, uzna, że uzasadnione jest wyznaczenie apteki ogólnodostępnej do pełnienia dyżurów w mieście będącym siedzibą powiatu, liczącym więcej niż 40 tysięcy mieszkańców, może dokonać takiego wyznaczenia. 

Ponownie redakcja przepisu nowelizacji, mówiąc delikatnie, jest „trudna i zawiła”. Z jego brzmienia wynika, że jeżeli ww. analiza wskazuje na niezaspokajanie potrzeb ludności w produkty sprzedawane w aptece/świadczone tam usługi/opiekę, zarząd powiatu może wyznaczyć aptekę do pełnienia dyżurów w powiecie, którego siedziba znajduje się w mieście liczącym więcej niż 40 tysięcy mieszkańców. Istotne jest jednak to, że takie wyznaczenie może dotyczyć tylko i wyłącznie apteki znajdującej się w tym mieście, w którym siedzibę ma powiat i które liczy więcej niż 40 tysięcy mieszkańców.

Próba podsumowania

Podsumowując skrótowo powyższe rozważania, można stwierdzić, że:

• nie można wyznaczać aptek do pełnienia dyżurów w powiatach, które mają swoją siedzibę w sąsiadującym mieście na prawach powiatu (powiat poznański, kaliski, koniński i leszczyński w Wielkopolsce);
• trzeba wyznaczyć apteki do pełnienia dyżurów w powiatach, które mają swoją siedzibę w miastach liczących mniej niż 40 tysięcy mieszkańców, jeżeli z analizy dokonanej przez zarząd powiatu (w oparciu o oświadczenia podmiotów prowadzących apteki) wynika, że potrzeby ludności nie będą zaspokajane; wyznaczenie takie może dotyczyć każdej apteki w powiecie;
• można wyznaczyć apteki do pełnienia dyżurów w powiatach, które mają swoją siedzibę w miastach liczących więcej niż 40 tysięcy mieszkańców, jeżeli z ww. analizy wynika, że potrzeby ludności nie będą zaspokajane; wyznaczenie takie może dotyczyć jednak tylko i wyłącznie apteki znajdującej się w mieście, w którym siedzibę ma ten powiat.

Niestety, nie wiemy, co kierowało „racjonalnym ustawodawcą” przy takim określaniu terytorialnym obowiązku wyznaczania aptek do pełnienia dyżurów. Według mnie trudno doszukać się w powyższym modelu jakiejkolwiek logiki i sensu. Możemy mieć jedynie nadzieje na racjonalne decyzje podejmowane przez zarządy powiatów i praktykę, która po „kilku” latach stworzy w miarę jednolite stanowisko.

ŁUKASZ ŚWIDERSKI

[1] Ustawa z dnia 17 sierpnia 2023 r. o zmianie ustawy o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych  oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2023.1938)

[2] Art. 86 ust. 8 Prawa farmaceutycznego:

W aptekach ogólnodostępnych na wydzielonych stoiskach można sprzedawać produkty określone w art. 72 ust. 5 posiadające wymagane prawem atesty lub zezwolenia, pod warunkiem że ich przechowywanie i sprzedaż nie będą przeszkadzać podstawowej działalności apteki.

Wskazanymi w art. 72 ust. 5 Prawa farmaceutycznego produktami są w szczególności:

• wyroby medyczne,
• środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego,
• suplementy diet,
• produkty kosmetyczne z wyłączeniem produktów kosmetycznych przeznaczonych do perfumowania lub upiększania,
• środki higieniczne,
• przedmioty do pielęgnacji niemowląt i chorych,
• środki spożywcze zawierające w swoim składzie farmakopealne naturalne składniki pochodzenia roślinnego,
• środki dezynfekcyjne stosowane w medycynie,
• produkty biobójcze służące do utrzymywania higieny człowieka oraz repelenty lub atraktanty służące w sposób bezpośredni lub pośredni do utrzymywania higieny człowieka.

Artykuł opublikowany został w numerze 24-25 "Farmacji Wielkopolskiej" 

Link do numeru: https://www.woia.pl/news/0/4/