U PROGU IX KADENCJI
mgr farm. MATEUSZ SZAMAŁEK
ZMIANA SZANSĄ NA ROZWÓJ
„Jedyną stałą rzeczą w życiu jest zmienna” – te słowa Heraklita z Efezu, choć wypowiedziane 25 wieków temu, w dzisiejszych czasach wydają się aż nazbyt aktualne. W naszym życiu zawodowym, farmacji, obraz statecznego aptekarza, który dostojnie, spokojnie, bez pośpiechu i w ciszy wykonuje swoje zadania również wydaje się już tylko wspomnieniem, ukazanym w dawnych obrazach niczym w muzeum farmacji. Świat pędzi, a z nim nierozerwalnie nasza branża, tak blisko związana z człowiekiem i jego zdrowiem.
Nadszedł czas pewnych podsumowań. Od chwili, kiedy cztery lata temu obejmowałem funkcję sekretarza Wielkopolskiej Okręgowej Rady Aptekarskiej VIII kadencji, świat aptekarski uległ istotnym zmianom. Spójrzmy choćby na liczbę nowelizacji ustawy Prawo farmaceutyczne. Zgodnie z danymi Internetowego Systemu Aktów Prawnych Sejmu RP nasza podstawowa branżowa ustawa od początku 2020 r. została zmieniona aż… 17 razy. Były wśród nich oczywiście zarówno te mniejsze, porządkowe zmiany, jak i te większe, by nie powiedzieć rewolucyjne. Niewątpliwie najistotniejsze przyniosła długo oczekiwana ustawa o zawodzie farmaceuty. Sporo zmieszania wprowadziły wydawane niczym serie z karabinu regulacje związane z walką z pandemią COVID-19. Generalnie cały okres pandemiczny był jednym wielkim katalizatorem przyspieszającym wiele zmian, o których wcześniej tylko dyskutowano, odkładając jednak z różnych powodów podejmowanie konkretnych działań. Wreszcie, wraz z końcem bieżącej kadencji organów naszego samorządu, mierzymy się z kolejnymi wielkimi zmianami: oczekiwaną od co najmniej kilku lat tzw. dużą nowelizacją ustawy refundacyjnej oraz, równie wyczekiwanym, doprecyzowaniem przepisów Prawa farmaceutycznego określanych mianem „Apteki dla Aptekarza”.
Zmiany prawa w naturalny sposób indukują konieczność przystosowania się farmaceutów do nowych realiów. Dotykają one zwłaszcza wykonujących zawód w aptekach ogólnodostępnych, choć nie tylko. Równolegle wiele z nich wpłynęło pośrednio lub wprost na sposób funkcjonowania samorządu zawodowego i zasady realizacji zadań przez jego organy, a tym samym wymusiło nieuchronne modyfikacje w pracy Wielkopolskiej Okręgowej Izby Aptekarskiej, jej regulaminach i wewnętrznych procedurach postępowania w konkretnych sprawach.
Przykładem takiej zmiany w trybie podejmowania jednych z ważniejszych i najczęstszych uchwał samorządu jest procedura opiniowania kandydata na kierownika apteki. Wraz z wejściem w życie ustawy o zawodzie farmaceuty wcześniejsze wewnętrzne procedury stwierdzania rękojmi należytego prowadzania apteki zostały ubrane w sztywne ramy prawne, a także zmieniono sposób obiegu informacji i tryb podejmowania decyzji. Obecnie to już nie sam kandydat, ale wojewódzki inspektor farmaceutyczny po otrzymaniu informacji od podmiotu prowadzącego aptekę zwraca się do właściwej okręgowej rady aptekarskiej z wnioskiem o wydanie opinii w zakresie spełniania przez farmaceutę zamkniętej listy konkretnych warunków. Choć początkowo ta zmiana wydawała się ograniczać uprawnienia decyzyjne samorządu, w końcowym efekcie doprowadziła jednak do uporządkowania tego procesu, a tym samym zwiększenia jego przejrzystości zarówno z perspektywy farmaceutów, jak i podmiotów prowadzących apteki.
W pewnym sensie podobne zmiany, ale tym razem w zakresie dyżurów aptek, już niebawem czekają podmioty prowadzące apteki, aptekarzy i samorząd zawodowy farmaceutów, który do wielu lat krytykował nieefektywność dotychczasowych zasad ustalania dyżurów. Przyjęta przez Wielkopolską Okręgową Radę Aptekarską zasada wydawania negatywnej opinii na temat zaproponowanego przez radę powiatu projektu planu dyżurów w każdym przypadku, gdy choć jedna apteka zgłosi sprzeciw, finalnie nie przekładała się na efekty w postaci rozwiązywania lokalnych problemów dyżurowania. W świetle nadchodzących zmian wygenerowanych nowelizacją ustawy o refundacji rola samorządu zmieni się również w tym wypadku, bowiem rady powiatów nie będą już przyjmować uchwał dotyczących dyżurów.
Te dwa powyżej wymienione przykłady wskazują na pewien kierunek zmian, jakie zachodzą w funkcjonowaniu samorządu zawodowego. Jego rola w mniejszym zakresie polega na wyręczaniu organów administracji publicznej w wykonywaniu określonych zadań, migruje zaś w kierunku działania wspierającego i doradzającego, dostarczającego wiedzy swoim członkom i przede wszystkim dbającego o zachowanie wysokich standardów i należytych możliwości wykonywania zawodu.
Zapoczątkowane wraz z ustawą o zawodzie farmaceuty zmiany w zakresie ustawicznego rozwoju zawodowego, precyzyjnie wskazujące samorząd zawodowy jako dedykowanego organizatora kursów kształcenia farmaceutów, również podkreślają opisany powyżej trend zmian w funkcjonowaniu izb aptekarskich. Obecna oferta szkoleń organizowanych bezpośrednio przez samorządy lub pod ich egidą jest przebogata i w zasadzie trudno znaleźć argument przeciwko łatwości w podnoszeniu swoich kompetencji i zdobywaniu tzw. punktów edukacyjnych. W praktyce nierzadko trudno się nawet zdecydować, który kurs wybrać w gąszczu oferowanych na rynku możliwości. I właśnie o to chodzi, aby farmaceuci mieli nieobarczony barierami dostęp do zróżnicowanych form doskonalenia swojej wiedzy i umiejętności.
Jak wspomniałem już we wstępie, lata pandemii COVID-19 to był również czas bardzo intensywnych zmian w farmacji. To między innymi szybka kataliza postulowanej od jakiegoś czasu przez część środowiska aptekarskiego propozycji włączenia naszej grupy zawodowej do katalogu personelu wykonującego szczepienia. Ten „mały krok” z pewnością rzucił światło na „większy skok” zmian w aptekarstwie – stopniowe przesuwanie środka ciężkości z dystrybucji produktów leczniczych na rzecz świadczenia usług. To naturalnie prowadzi nas do katalogu usług opieki farmaceutycznej, zdefiniowanego w ustawie o zawodzie. Pandemia to także czas zmian organizacyjnych. Spotkania zdalne lub hybrydowe, w tym oficjalne posiedzenia organów samorządu z wykorzystaniem teleinformatyki, które podczas dyskusji na krajowym zjeździe aptekarzy wydawały się raczej mglistą wizją odległej przyszłości, obecnie stały się standardem, bez którego trudno wyobrazić sobie sprawne działanie. Zmiany objęły też funkcjonowanie biura izby, zwłaszcza w zakresie informatyzacji. W minionej kadencji nasza izba poczyniła w tym obszarze pewne inwestycje, które ułatwiają bieżącą pracę, prowadzenie wymaganych rejestrów i administrowanie niezbędnymi danymi. Otwieramy się też na nowocześniejsze i szybsze formy komunikacji z członkami. Konieczne są jednak dalsze kroki, właśnie przede wszystkim w zakresie unowocześniania kanałów komunikacji i interakcji na linii farmaceuta – samorząd, w zgodzie z ogólnymi trendami społeczeństwa informacyjnego i w odpowiedzi na potrzeby naszych członków jako użytkowników serwisów świadczonych przez samorząd.
Wskazując na pozytywne trendy samorządowej aktywności ostatnich lat, nie można zapomnieć o nowej formie współpracy pomiędzy zawodami zaufania publicznego, w Wielkopolsce wyrażonej chociażby pod postacią dedykowanej konferencji. W obliczu przyszłościowych usług opieki farmaceutycznej, w której z definicji farmaceuta ma współpracować z lekarzem i innymi przedstawicielami zawodów medycznych, taka międzysamorządowa współpraca jest niezbędna. Miejmy nadzieję, że w najbliższej przyszłości uda się ją zacieśnić właśnie na merytorycznych aspektach wykonywania zawodów medycznych – na tym co nas łączy.
A skoro mowa o tym, co nas łączy, a nie dzieli - warto spojrzeć na zawód farmaceuty z perspektywy nie tego, gdzie go wykonujemy i co nas tym samym naturalnie różni, ale z punktu widzenia tego, jaki jest nasz cel. A ten jest jak najbardziej wspólny: zdrowie naszych pacjentów. W ten kontekst dobrze wpisały się propacjenckie inicjatywy najmłodszych koleżanek i kolegów po fachu, studentów farmacji, które jako izba zawsze chętnie wspieraliśmy. Wspieramy studentów również w realizacji ich własnych wydarzeń (szkoleń, konferencji), co jest istotne wobec zauważalnego zmniejszenia zainteresowania zawodem farmaceuty wśród młodzieży, tak abyśmy mogli próbować odwracać ten trend.
Nadchodzi czas kolejnych zmian – przed nami wybory do naszego samorządu. Mając na uwadze wcześniejsze doświadczenia, lepiej założyć, że przyszła kadencja będzie czasem równie intensywnych zmian i branżowych wydarzeń. Z pewnością czeka nas niejedna niespodziewana sytuacja, której będziemy jako farmaceuci musieli stawić czoło. Również Wielkopolska Okręgowa Izba Aptekarska powinna podlegać naturalnej ewolucji. Chciałbym, aby nowo wybrane organy mogły kontynuować wypracowane wcześniej dobre praktyki z jednoczesnym otwarciem się na nowe wyzwania. Korzystać z ugruntowanej gospodarności i organizacji pracy, ale równolegle dążyć do podnoszenia standardów funkcjonowania, wdrażania usprawnień czy nowych funkcjonalności. Krótko mówiąc: chciałbym, abyśmy mogli czerpać z doświadczenia starszych pokoleń farmaceutów i jednocześnie śmiało wdrażać wizje prezentowane przez młodsze grupy koleżanek i kolegów. Reprezentować farmaceutów niezależnie od miejsca ich zatrudnienia – ze skupieniem na celach, które nas łączą. A są nimi przede wszystkim dobrostan naszych pacjentów, dla których przecież pracujemy w tym zawodzie, oraz wynikająca z tego troska o jak najwyższe standardy jego wykonywania. To także dbałość o podnoszenie kwalifikacji naszych członków, zabieganie o poszerzanie uprawnień farmaceutów, a przez to oferowanych pacjentom możliwości oraz promowanie w społeczeństwie pozytywnego wizerunku i wiedzy o tym, kim są i jaką ogromną społeczną rolę odgrywają farmaceuci.
Niezależnie od decyzji, jakie podejmą farmaceuci podczas nadchodzących wyborów, życzę nam wszystkim, abyśmy mogli z optymizmem, wzajemnym szacunkiem i podniesionym czołem patrzeć w przyszłość.
Artykuł opublikowany został w numerze 24-25 "Farmacji Wielkopolskiej"
Link do numeru: https://www.woia.pl/news/0/4/