"Papierowa Farmacja" - dr Alina Górecka FW 23

PRAWO W DZIAŁANIU

dr ALINA GÓRECKA

PAPIEROWA FARMACJA

Analizując otoczenie prawne zarówno aptek, jak i wykonywania zawodu farmaceuty w Polsce, trudno oprzeć się wrażeniu, że wiele podstawowych norm, które mają chronić nie tylko zawód, ale i miejsce ochrony zdrowia publicznego, jakim są apteki, funkcjonuje wyłącznie na papierze.

W wyniku bardzo wyrafinowanych, a nawet kuriozalnych interpretacji prawa oraz orzecznictwa sądów administracyjnych normy te zwyczajnie nie funkcjonują. Realną politykę wobec zawodu farmaceuty i aptek prowadzi bliżej nieokreślona „niewidzialna ręka rynku farmaceutycznego”. Co ciekawe, interpretacje, które odwracają o 180° dosłowne brzemiennie regulacji ustawowych, nie są jednostkowymi zjawiskami. Kolejną przyczyną funkcjonowania norm prawnych wyłącznie na papierze są zaniechania lub raczej przemyślane działania „niewidzialnej ręki”, aby określone normy, zwłaszcza ważne dla naszego zawodu, nigdy nie weszły w życie. Przyjrzyjmy się kilku przykładom.

1. Obowiązujący od 1 maja 2005 r. art. 99 ust. 3 pkt 2) i 3) ustawy z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne (dalej: Prawo farmaceutyczne) o prowadzeniu przez podmiot nie więcej niż 1% aptek w województwie jest fikcją.

 Art. 99.

1. Zezwolenia, o którym mowa w ust. 1 (na prowadzenie apteki ogólnodostępnej), nie wydaje się, jeżeli podmiot ubiegający się o zezwolenie:

2) prowadzi na terenie województwa więcej niż 1% aptek ogólnodostępnych albo podmioty przez niego kontrolowane w sposób bezpośredni lub pośredni, w szczególności podmioty zależne w rozumieniu przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów, prowadzą łącznie więcej niż 1% aptek na terenie województwa;

3) jest członkiem grupy kapitałowej w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, której członkowie prowadzą na terenie województwa więcej niż 1% aptek ogólnodostępnych.

Przepis wydawałby się jasny, jednoznaczny i niebudzący wątpliwości, jednak był on źródłem wieloletnich sporów interpretacyjnych pomiędzy samorządem zawodowym farmaceutów, inspekcją farmaceutyczną i podmiotami, które swój kapitał od lat lokowały właśnie w rynek detaliczny leków w Polsce, skutecznie go koncentrując. Praktyka pokazała, że zakaz posiadania 1% aptek nie ma zastosowania, jeśli są to już funkcjonujące apteki, nabyte w drodze przejęć kapitałowych. Zapis miał obowiązywać jedynie w przypadku, gdy przedsiębiorca wnioskuje o udzielenie nowego zezwolenia na nowo powstającą aptekę, a zakaz przekraczania 1% odnosi się wyłącznie do etapu wydawania zezwolenia.

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 lutego 2018 r. (IIGSK2510/17) okazał się w tej sprawie przełomowy. Sąd potwierdził w ww. orzeczeniu, że zasada sukcesji uniwersalnej opisana w Kodeksie spółek handlowych w art. 492 §2 jest jedynie słusznym podejściem do interpretacji przepisu Prawa farmaceutycznego o zakazie posiadania więcej niż 1% aptek. Zezwolenia na prowadzenie apteki przechodzą w drodze przejęć kapitałowych bez wydawania jakiejkolwiek decyzji administracyjnej, a przepis o 1% aptek w województwie nie ma zastosowania na etapie przejmowania podmiotów prowadzących apteki. Tym wyrokiem oraz uzasadnieniem do niego NSA potwierdził prawa przedsiębiorców do aptek, które nabywali w drodze przejęć kapitałowych bez oglądania się na próg 1% posiadanych aptek w województwie. Efektem takiego podejścia jest fakt, że wprowadzone na papierze ograniczenie absolutnie nie wpłynęło na ograniczenie koncentracji rynku detalicznego leków w Polsce. Jest martwym zapisem. Wyłącznie na papierze.

1. Obowiązująca od 25 czerwca 2017 r. nowelizacja Prawa farmaceutycznego, tzw. Apteka dla Aptekarza, nie ograniczyła dalszej koncentracji rynku aptek w Polsce. Ta ustawowa ochrona aptek indywidualnych także okazała się fikcją.

 Wydawałoby się, że ustawodawca, mądrzejszy o doświadczenie nieskutecznych zapisów antykoncentracyjnych, pracując w latach 2026-2017 nad nowelą Prawa farmaceutycznego zwaną „Apteką dla Aptekarza”, której celem było po raz kolejny ograniczenie koncentracji rynku detalicznego leków, uniknie błędów legislacyjnych, które dawałyby pole do dziwnych interpretacji. Bardzo mocne uzasadnienie do tej zmiany ustawy wskazywało, że ustawodawca tym razem jest zdeterminowany na osiągnięcie celu, jakim ma być prowadzenie w Polsce aptek głównie przez farmaceutów, bez zwiększania udziału spółek kapitałowych w rynku detalicznym leków. I tu znów okazało się w praktyce, że ta nowelizacja wprawdzie ograniczyła bezzasadne powstawanie nowych aptek, to głównie pozwoliła dużym graczom tego rynku na optymalizację kosztów ich prowadzenia. Dalszej koncentracji absolutnie nie zapobiegła. Tak naprawdę zmiany, które ustawa „Apteka dla Aptekarza” miała przynieść, zostały na papierze. Nie zahamowała przejmowania aptek w drodze zmian wspólników spółek prowadzących istniejące już apteki (i to zarówno spółek kapitałowych, jak i osobowych) oraz przenoszenia zezwoleń na prowadzenie aptek w drodze zbycia przedsiębiorstwa/zorganizowanej części przedsiębiorstwa. W tym pierwszym przypadku organy inspekcji farmaceutycznej rzadko kiedy dowiadywały się o takich zmianach (widocznych na poziomie KRS), praktycznie w ogóle nie przejawiały jakiejkolwiek inicjatywy w samodzielnym kontrolowaniu zmian struktury właścicielskiej podmiotów prowadzących apteki. W tym drugim przypadku koncentracja dokonywała się za pośrednictwem farmaceutów/ich spółek, które „wiązane” były z dużymi sieciami aptecznymi umowami franczyzowymi. Również w tym przypadku organy inspekcji farmaceutycznej nie podejmowały jakichkolwiek aktywnych działań w celu ustalenia stosunku kontroli, poprzestając jedynie na odebraniu oświadczeń, które nie były w żadnym zakresie weryfikowane.

 I tak mamy kolejną odsłonę spektaklu, w którym regulowany na niby rynek obrotu lekami zmienia się bez udziału regulującego. Co więcej, regulujący, tj. państwo, nie reaguje na zmiany, które są absolutnie wbrew jego interesom oraz uzasadnieniu do „Apteki dla Aptekarza”.

 Coraz mocniejsze i większe spółki kapitałowe wykorzystują swoją przewagę także w kontaktach z hurtowniami farmaceutycznymi, co nie pozostaje bez wpływu na dostęp oraz hurtowe ceny leków dla aptek indywidualnych. Apteka indywidualnego aptekarza ma być w odbiorze społecznym droga, ma mieć gorsze zaopatrzenie, a zatem ma być omijana przez pacjentów. Oczekiwanym efektem jest jej likwidacja lub decyzja o jej sprzedaniu. 

1. Ustawa z dnia 10 grudnia 2020 r. o zawodzie farmaceuty (Dz.U. 20221873 t.j.) (dalej: ustawa o zawodzie farmaceuty) wprowadza kursy kwalifikacyjne dla farmaceutów, które mają zwiększać ich kompetencje. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 18 sierpnia 2022 r. w sprawie kursów kwalifikacyjnych dla farmaceutów (Dz.U. 2002, poz. 1860) określiło problematykę, tryb odbywania i zaliczania tych kursów. Kursy kwalifikacyjne dla farmaceutów dziś są tylko na papierze.

 Jedyne kursy kwalifikacyjne dla farmaceutów były organizowane przez Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego w trakcie pandemii, tuż po pojawieniu się szczepionek przeciw Covid-19. Dotyczyły one kwalifikacji pacjenta do szczepienia oraz wykonywania szczepień. Mogli w nich uczestniczyć wszyscy chętni farmaceuci, którzy na równi z innymi grupami zawodów medycznych (na przykład fizjoterapeutami) byli natychmiast potrzebni w systemie, aby jak najszybciej wyszczepić jak największą cześć populacji. Od niemal dwóch lat, mimo usilnych starań samorządu, mimo pojawienia się nawet stosownego rozporządzenia zwiększającego zakres tematyczny tych kursów, samych kursów nie ma. Czyli kursy ze szczepień są absolutnie niedostępne dla młodych farmaceutów, którzy studia skończyli w latach 2021-2023. Ponoć jest już od dawna przygotowany program kursów z zakresu diagnostyki, która mogłaby być wykonywana przez farmaceutów zgodnie z ww. rozporządzeniem. Otrzymujemy ciągle informacje, że uruchomienie takich kursów wymaga nowelizacji ustawy o zawodzie farmaceuty, w której należy zmienić przepisy dotyczące okresu trwania kursów kwalifikacyjnych. Obecne zapisy mówią o minimum dwumiesięcznym czasie ich trwania. Optymizmem napawają ostatnie doniesienia medialne, że pod koniec maja 2023 r. sejmowa Komisja Zdrowia przyjęła poprawkę do ustawy o zawodzie farmaceuty, która odblokuje organizację kursów kwalifikacyjnych trwających krócej niż dwa miesiące. I jeśli ta poprawka zostanie skutecznie wprowadzona do ustawy o zawodzie farmaceuty, to możliwość odbycia kursów kwalifikacyjnych ze szczepień i kwalifikacji do nich powinna stać się już faktem. Jednak może okazać się, że tak zdobyte twarde kwalifikacje będą po nic. Z dniem 1 lipca 2023 r. zniesiony ma być na terenie Polski stan zagrożenia epidemicznego i przestaną obowiązywać przepisy, na mocy których farmaceuci mogli wykonywać szczepienia przeciw grypie i Covid-19. Czy ustawodawcy wystarczy determinacji, aby do porządku prawnego wprowadzić na stałe kompetencje dla farmaceutów w zakresie wykonywania szczepień jeszcze w tej kadencji Sejmu? Wymagałoby to kolejnej poprawki w ustawie o zawodzie farmaceuty, a dalej w ustawie z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U.20222561 t.j.), aby te usługi wykonane przez farmaceutę mogły być refundowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Czyli w najbliższym czasie, mimo coraz bardziej realnej możliwości nabycia na warunkach komercyjnych uprawnień do wykonywania szczepień, farmaceuci nie będą mogli ich wykonywać, bo mimo ukończenia wymaganych kursów nie będą mieli ustawowej kompetencji do ich wykonywania. Absurd? Oczywiście.

Zwłoka we wprowadzeniu kompetencji wykonywania szczepień przez farmaceutów na stałe może być jednak znaczna, chociażby ze względu na okres przedwyborczy. Czy jednak będzie wynikała jedynie z długości procesów legislacyjnych? Czy znów nie będziemy mieli do czynienia z „niewidzialną ręką”, której zależy na tym, aby farmaceuci nie mogli wykonywać szczepień, przynajmniej w nadchodzącym sezonie grypowym? Może ktoś uważa takie rozszerzenie za zagrożenie dla swoich interesów? W tej chwili trudno to obiektywnie stwierdzić. 

1. Ustawa o zawodzie farmaceuty wprowadza zmianę w art. 96 Prawa Farmaceutycznego, która miała umożliwić wystawianie recept kontynuowanych przez farmaceutów. Mimo wskazania przez ustawodawcę terminu wprowadzenia tej kompetencji do porządku prawnego na dzień 16 stycznia 2022 r. do dziś jest kompetencją na papierze.

Przypomnijmy przepisy zawarte w ustawie o zawodzie farmaceuty dotyczące tej kompetencji:

Art. 83. W ustawie z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne (Dz. U. z 2020 r., poz. 944, 1493 i 2112) wprowadza się następujące zmiany:

9)     w art. 96:

1. a)     po ust. 3 dodaje się ust. 3a w brzmieniu:

„3a. W celu kontynuacji terapii produktem leczniczym, środkiem spożywczym specjalnego przeznaczenia żywieniowego lub wyrobem medycznym przepisanym przez lekarza na recepcie, zwanej dalej „receptą kontynuowaną”, farmaceuta może w ramach sprawowania opieki farmaceutycznej, o której mowa w art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 10 grudnia 2020 r. o zawodzie farmaceuty, wystawić receptę na produkty lecznicze, środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego lub wyroby medyczne, do której stosuje się następujące zasady:

1)     jest wystawiana na podstawie zapisanego w SIM zlecenia lekarza dotyczącego kontynuacji terapii produktem leczniczym, środkiem spożywczym specjalnego przeznaczenia żywieniowego albo wyrobem medycznym przepisanym na recepcie kontynuowanej;

2)     jest wystawiana na produkty lecznicze, środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego albo wyroby medyczne przepisane na recepcie kontynuowanej;

3)     jest wystawiana w terminie określonym przez lekarza wystawiającego receptę kontynuowaną, nie dłuższym niż 12 miesięcy od daty wystawienia tej recepty;

4)     łączna ilość produktu leczniczego, środka spożywczego specjalnego przeznaczenia żywieniowego albo wyrobu medycznego nie może przekroczyć ilości niezbędnej pacjentowi do 360-dniowego okresu stosowania wyliczonego na podstawie sposobu dawkowania określonego na recepcie kontynuowanej, przy czym ilość produktu leczniczego na jednej recepcie nie może przekraczać ilości niezbędnej do stosowania w okresie określonym przez lekarza.

Recepta kontynuowana miała być jednym z pierwszych wdrożonych świadczeń zdrowotnych w ramach opieki farmaceutycznej. Świadczenie to zostało dokładnie opisane w raporcie „Opieka farmaceutyczna – kompleksowa analiza procesu wdrożenia”, przygotowanym przez zespół powołany przez ministra zdrowia zarządzeniem z dnia 8 lipca 2020 r. Prac nad rzeczywistym wdrożeniem tego świadczenia jako świadczenia zdrowotnego gwarantowanego nie widać. Ale za to znakomicie rozwijają się reklamowane i funkcjonujące w Internecie usługi tzw. receptomatów, gdzie na warunkach komercyjnych można otrzymać prawie natychmiast receptę na potrzebny lek. Oczywiście lekarz wystawiający taką receptę nie czuje żadnej potrzeby nie tylko zebrania wywiadu lekarskiego, zapoznania się z dokumentacją medyczną pacjenta, aby taką receptę wystawić online zgodnie z życzeniem kupującego, którego nigdy na oczy nie zobaczy. Kwota 35 zł za taką usługę  rozwiązuje problem i wszelkie wątpliwości. Doświadczamy swoistej, bezrefleksyjnej „mcdonaldyzacji” świadczenia zdrowotnego, jakim jest zdalna ordynacja lekarska produktów leczniczych. Jest na to przyzwolenie zarządzających systemem ochrony zdrowia. Nikogo nie przerażają ewentualne skutki finansowe dla systemu ochrony zdrowia samoleczenia pacjentów lekami pozyskanymi na podstawie recept z receptomatów. Nie ma jednak zgody na wystawianie recepty kontynuowanej jako świadczenia zdrowotnego przez farmaceutów, no chyba, że na papierze. Na papierze oczywiście taka zgoda jest, tylko… nie w praktyce.

1. 37 konkretnych rekomendacji działań w obszarze farmacji klinicznej i szpitalnej będących wynikiem „Raportu 2022. Rozwiązania w zakresie farmacji klinicznej oraz działalności farmaceutów w podmiotach leczniczych” może stać się listą pobożnych życzeń. Obecnie jest tylko zapisem papierowym, który nie ma dalszego ciągu. Ministerstwo Zdrowia do tej pory nie podjęło żadnych działań dla wdrożenia tych rekomendacji. Sam raport i jego rekomendacje nie zmienią farmacji klinicznej i szpitalnej.

„Raport 2022. Rozwiązania w zakresie farmacji klinicznej oraz działalności farmaceutów w podmiotach leczniczych” to efekt rocznej pracy zespołu powołanego przez Ministerstwo Zdrowia w 2021 r. Rekomendacje zespołu wyrażone w tym raporcie miały być początkiem zmian i kierunkiem, w jakim farmacja kliniczna i szpitalna w Polsce powinna się rozwijać. Same zapisy, nawet najlepszego raportu, bez podjęcia systematycznych działań niestety nic nie zmienią. Za kilka lat ten dokument będzie miał wyłącznie wartość historyczną. Roczna praca nad nim, przygotowane rekomendacje wskazują, że wiemy, co trzeba zmienić, jak trzeba to zrobić. Mamy w Polsce liderów, którzy te zmiany są w stanie realizować. Wiemy, jakie są potrzebne narzędzia, jakie są oczekiwane efekty. Tylko nie umiemy lub nie ma wystarczającej woli decydentów ochrony zdrowia, aby zacząć zrealizować te rekomendacje jako systemowe zmiany ochrony zdrowia w Polsce. 

1. W Polsce Prawo Wykonywania Zawodu ma około 37 tysięcy farmaceutów. Tylu jest w Centralnym Rejestrze Farmaceutów. Ta liczba zwiększa się co roku. A braki kadrowe farmaceutów w aptekach pogłębiają się, mimo malejącej liczby aptek. Farmaceutów z (ciągle papierowym) PWZ przybywa, tylko… nie ma chętnych do pracy w zawodzie, zwłaszcza w aptekach.

 To zjawisko pogłębiającego się deficytu farmaceutów chętnych do pracy w aptekach widzimy od kilku lat. I nie jest to spowodowane lawinowym odchodzeniem na emeryturę starszego pokolenia. Najczęściej osoby 60+ są nadal aktywne zawodowo, nie są rzadkością aktywni zawodowo farmaceuci 70+.

Ale na obecną sytuację składają się moim zdaniem następujące mechanizmy:

• wielu farmaceutów rezygnuje z wykonywania zawodu farmaceuty (pokolenie 30+, 40+);
• corocznie, od wielu lat, około 100 farmaceutów wyjeżdża z Polski i wykonuje zawód poza jej granicami - ta liczba to jest mniej więcej jeden rocznik absolwentów jednego wydziału farmaceutycznego; w jednym roku jest to ubytek niezauważalny w systemie, ale już za kilka lat zdecydowanie tak;
• młodzi absolwenci farmacji nie widzą swojej ścieżki kariery zawodowej w aptekach; lepsze perspektywy rozwoju daje im przemysł, rozwijające się badania kliniczne; oczekują jasnej ścieżki nie tylko rozwoju zawodowego, ale też dobrych warunków ekonomicznych - tego obecnie praca w aptekach według nich nie daje, chociażby ze względu na sytuację ekonomiczną aptek.

Zaczynamy być zawodem deficytowym w systemie ochrony zdrowia, zwłaszcza tym bezpośrednio lub pośrednio finansowanym ze środków publicznych. I nie pomoże tu otwieranie kolejnych wydziałów farmaceutycznych, tym bardziej, że zainteresowanie studiowaniem farmacji systematycznie maleje. Otwieranie nowych wydziałów jest marnowaniem środków publicznych, które mogłyby być wykorzystane zdecydowanie bardziej efektywnie na realizację na przykład rekomendacji dla farmacji klinicznej i szpitalnej czy finansowanie świadczeń zdrowotnych realizowanych przez farmaceutów z zakresu opieki farmaceutycznej. To właśnie rozwój w tych obszarach interesuje farmaceutów i daje dobre efekty dla właściwego wykorzystania środków publicznych na farmakoterapię. 

1. Niezależność wykonywania zawodu farmaceuty w przepisach ustawy o zawodzie farmaceuty nie może funkcjonować tylko na papierze.

 Art. 35. 1. Aptekarz samodzielnie podejmuje decyzje w zakresie sprawowania opieki farmaceutycznej, udzielania usług farmaceutycznych oraz wykonywania zadań zawodowych, kierując się wyłącznie dobrem pacjenta, i nie jest związany w tym zakresie poleceniem służbowym.

1. Podmiot prowadzący aptekę, punkt apteczny lub dział farmacji szpitalnej ma obowiązek umożliwić aptekarzowi samodzielne podejmowanie decyzji w zakresie sprawowania opieki farmaceutycznej, udzielania usług farmaceutycznych lub wykonywania zadań zawodowych w zakresie, w jakim są one związane z prowadzoną przez ten podmiot działalnością.

 To o te przepisy toczył się wielki bój w trakcie prac legislacyjnych nad ustawą o zawodzie farmaceuty. Są one jednymi z kilku opisujących zawód farmaceuty jako zawód zaufania publicznego. Farmaceuta nie może figurować w rejestrze skazanych, jest zobowiązany do zachowania tajemnicy zawodowej, ma obowiązek wykonywać swoje obowiązki z należytą starannością i posiadaną wiedzą, a dobro pacjenta ma być wartością najwyższą przy podejmowaniu decyzji. Jednak najwięcej emocji budziły właśnie przepisy o niezależności wykonywana zawodu i niezależności decyzji farmaceuty od poleceń służbowych. Utrzymanie niezależności w decyzjach zawodowych jest kluczowe dla każdego zawodu zaufania publicznego. Od tej normy nie wolno nam odstąpić. W ustawach o innych zawodach ta niezależność nie jest tak mocno zaznaczona, bo jest oczywista dla każdego zawodu zaufania publicznego. A w kontekście następujących zmian własnościowych w farmacji, zwłaszcza na rynku detalicznego obrotu lekami, będzie o nią niezwykle trudno. Jeżeli stanie się ona wyłącznie zapisem ustawowym i zginie pod presją korporacyjnych poleceń oraz zasad, to straci nie tylko pacjent, ale stracimy również  my, farmaceuci. Każdy z nas w trakcie swojej kariery zawodowej nie raz musiał wybierać pomiędzy dobrem pacjenta a interesem pracodawcy czy nawet swojej firmy.

Myślę, że sporo pracy ma do wykonania samorząd zawodowy, który powinien rozwijać świadomość farmaceutów jako zawodu zaufania publicznego i skłaniać do osobistej refleksji nad wartościami i normami związanymi z tym faktem. Jedną z nich jest właśnie ustawowo zagwarantowana niezależność wykonywania zwodu farmaceuty.

Podsumowując rozważania na temat regulacji, które dla farmacji w Polsce funkcjonują wyłącznie na papierze, warto zastanowić się nad przyczynami tego zjawiska. Wydaje się, że nie ma jednej przyczyny. Mechanizm jest złożony. Na pewno widać tu działania „niewidzialnej ręki”, czyli tych, którzy lobbują na rzecz wielkiego kapitału ulokowanego w farmacji i samych farmaceutów traktują wyłącznie instrumentalnie. Być może w niektórych przypadkach tą „niewidzialną ręką” są lobbujący na rzecz innych zawodów medycznych, które czują zagrożenie wejścia farmaceutów w ich kompetencje. Bez wątpienia jedną z przyczyn są błędy i zaniechania w polityce prowadzonej przez Naczelna Izbę Aptekarską i to nie tylko w tej kadencji. Ciągle przy kolejnych pozytywnych zmianach ustawowych dla naszego zawodu trąbimy wiekopomny sukces. Nie ma żadnej refleksji, że zapis ustawowy zacznie żyć swoim życiem, a jego interpretacje w praktyce wcale nie muszą być korzystne dla zawodu i spełniać założonego celu. Nie muszą być zgodne nawet z intencją ustawodawcy i uzasadnieniem do samej ustawy. Zakończenie procesu legislacyjnego najlepszych dla zawodu regulacji nie może kończyć pracy i czujności samorządu. To dopiero jej początek. Może początek najtrudniejszego etapu, tj. wejścia normy prawnej do stosowania. Jako samorząd w ciągu 30 lat nie nauczyliśmy się skutecznie bronić przepisów ustawowych, które chronią prawnie zawód i miejsce, jakim jest apteka. Może warto zacząć się uczyć od innych samorządów zaufania publicznego, zwłaszcza w obszarze ochrony zdrowia?

            Wyłącznie papierowo funkcjonujące w farmacji normy, wyłącznie papierowo zwiększająca się liczba farmaceutów w Polsce, rekomendacje rozwoju usług farmaceutycznych bez strategii i rzeczywistych działań dla ich wdrażania w perspektywie najbliższych lat mogą doprowadzić do zniszczenia samego zawodu, jego misji i roli w systemie ochrony zdrowia. Trzeba mieć tego świadomość. Nie zmienimy papierowej farmacji zaklęciami o jej świetlanej przyszłości ani kolejnymi konferencjami prasowymi. Trzeba świadomej, systematycznej pracy. Na pytanie, jaką ma być w farmacja w Polsce, jakiej potrzebuje pacjent, musi odpowiedzieć sobie i minister zdrowia, i samorząd aptekarski. Jaką chcą widzieć ją ci, którzy ulokowali kapitał w farmacji, widzimy każdego dnia. Zrobią wiele, aby była papierowa. Ale to nie jest kierunek rozwoju ani farmaceuty jako zawodu zaufania publicznego, ani państwa, które powinno prowadzić skuteczną politykę lekową w interesie pacjenta.

Artykuł opublikowany został w numerze 23 "Farmacji Wielkopolskiej" 

Link do numeru: https://www.woia.pl/news/0/4/