EUGENIUSZ JAROSIK
Przy kanciastym stoliku w Brukseli
Po przeczytaniu na stronie internetowej mgr.farm relacji ze spotkania w Brukseli („Pracodawcy apteczni mówili w Brukseli o farmaceutach i zakazie reklamy aptek”, tekst zamieszczony 6 marca 2023 r.) nie można mieć już żadnych wątpliwości, że stałą (pojęcie dobrze znane matematykom) polskiej sceny farmaceutycznej staje się upór, z jakim przedstawiciele pewnej grupy przedsiębiorców działających w branży aptecznej od ponad dziesięciu lat zabiegają o zniesienie zakazu reklamy aptek i ich działalności. Wspomniani reprezentanci biznesu, często niesłusznie przedstawiający się jako wyraziciele opinii całego środowiska aptekarskiego, niczym lunatycy pogrążeni w somnambulicznym transie tkwią w swoim śnie o świecie bez przepisów, które diametralnie zmieniły wizerunek polskich aptek.
Zgodnie z treścią art. 94a ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne „zabroniona jest reklama aptek i punktów aptecznych oraz ich działalności. Nie stanowi reklamy informacja o lokalizacji i godzinach pracy apteki lub punktu aptecznego”. Jednocześnie art. 94a ust. 2 ww. ustawy stanowi, że „zabroniona jest reklama placówek obrotu pozaaptecznego i ich działalności odnosząca się do produktów leczniczych lub wyrobów medycznych”. Powyższe przepisy w tak sformułowanym brzmieniu wprowadzone zostały do polskiego systemu prawnego przez art. 60 pkt 7 lit „a” oraz „b” ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych i weszły w życie 1 stycznia 2012 r.
Pamiętam, z jakim zaangażowaniem ówczesny prezes Naczelnej Rady Aptekarskiej dr Grzegorz Kucharewicz przekonywał posłów uczestniczących w pracach legislacyjnych, głównie podczas obrad sejmowej podkomisji nadzwyczajnej, nad projektem ustawy refundacyjnej do wprowadzenia tych rewolucyjnych przepisów. Racjonalne argumenty samorządu aptekarskiego powoli zmieniały świadomość parlamentarzystów. Pamiętam rozmowę prezesa NRA z ówczesnym podsekretarzem stanu w Ministerstwie Zdrowia Adamem Frączakiem, który reprezentował stronę rządową (rządziła wówczas koalicja PO-PSL) podczas posiedzeń sejmowej Komisji Zdrowia. Dr Adam Frączak, specjalista w zakresie chorób wewnętrznych, farmakologii klinicznej i zdrowia publicznego, doskonale rozumiał argumenty przemawiające za wprowadzeniem zakazu reklamy aptek. Pozytywne stanowisko przedstawiciela rządu w sprawie poprawek zgłoszonych przez Naczelną Izbę Aptekarską zadecydowało o ich przyjęciu. Rewolucja się rozpoczęła, a wraz z nią ruszyła kontrofensywa zjednoczonych sił sprzeciwiających się ledwo uchwalonym przepisom. I trwa do dziś.
Z informacji o spotkaniu w Brukseli dowiadujemy się, że odbyło się ono 2 marca z inicjatywy Związku Pracodawców Aptecznych PharmaNET przy współpracy z Przedstawicielstwem Konfederacji Lewiatan w Brukseli. Jednym z kluczowych tematów, który poruszono podczas spotkania, była krytyka zakazu reklamy aptek. W opinii przedsiębiorców interpretacja art. 94a ustawy Prawo farmaceutyczne uniemożliwia informowanie pacjentów o świadczonych w aptece usługach. Pracodawcy powołali się na ustawę o zawodzie farmaceuty, konieczność zapewnienia przedsiębiorcom „stabilności regulacyjnej” w kontekście wskazanego w niej katalogu usług opieki farmaceutycznej. Bariera informacyjna – argument nienowy, przywoływany przez przedstawicieli biznesu wielokrotnie, między innymi już podczas debaty w Sejmie w 2014 r. przy procedowaniu projektu ustawy o Karcie Dużej Rodziny.
Spotkanie w Brukseli nazwane zostało na wyrost „okrągłym stołem” branży aptecznej, ale stół bynajmniej nie był okrągły – zabrakło przy nim miejsca na przykład dla przedstawicieli samorządu aptekarskiego lub Grupy Farmaceutycznej Unii Europejskiej (powinna ona wyrażać stanowisko NIA, która za swoje członkostwo w tej organizacji płaci co roku dziesiątki tysięcy złotych). Za stołem zasiedli przedstawiciele biznesu, ich eksperci i europosłowie. Był wśród nich Bartosz Arłukowicz, który pełnił funkcję ministra zdrowia podczas wdrażania przepisów dotyczących zakazu reklamy aptek. Kilkakrotnie miałem okazję usłyszeć, jak podczas spotkań w Ministerstwie Zdrowia z przedstawicielami NIA deklarował, że nigdy nie wyrazi zgody na zmianę tych przepisów. Na wniosek NIA projekt takiej zmiany wycofano z planu nowelizacji ustawy refundacyjnej, które trafił do konsultacji zewnętrznych. Problem tzw. bariery informacyjnej poruszany był już przez organizacje reprezentujące biznes w czasach, kiedy Bartosz Arłukowicz był ministrem zdrowia (2011-2015), między innymi podczas wspomniane debaty na temat Karty Dużej Rodziny. Wówczas jego stanowisko było jednoznaczne, zgodne z opinią samorządu aptekarskiego. W Brukseli europoseł Arłukowicz poinformował, że „intencją ustawodawcy przy wprowadzaniu zakazu było wyeliminowanie nieetycznych praktyk reklamowych, a nie doprowadzenie do absurdalnej bariery w komunikacji z pacjentem na temat ważnych i potrzebnych usług” (mgr.farm, 6 marca 2023 r.).
I tak europoseł Arłukowicz dyskutuje z byłym ministrem Arłukowiczem, a nawet się z nim nie zgadza. W tym miejscu chciałbym przytoczyć odpowiedź na interpelację, którą 31 sierpnia 2012 r. złożył w Sejmie podsekretarz stanu w Ministerstwie Zdrowia Igor Radziewicz-Winnicki, działając z upoważnienia ministra zdrowia Bartosza Arłukowicza:
„Zakazu reklamy aptek nie należy rozpatrywać jako regulacji, która miała na celu wprowadzenie nierówności podmiotów na rynku. Trzeba przede wszystkim podkreślić, że nie można porównywać aptek do sklepów ogólnodostępnych, które mogą się reklamować, gdyż apteka jest placówką ochrony zdrowia publicznego, która musi spełniać odpowiednie standardy techniczno-sanitarne. Nowelizacja art. 94a ustawy Prawo farmaceutyczne nie wprowadziła również zakazu kontaktu z pacjentem i udzielania mu jakichkolwiek informacji. Podkreślenia wymaga to, że właśnie w aptece pacjent powinien mieć zapewnioną fachową obsługę i poradę farmaceuty w zakresie wydawanych leków bądź innych produktów - w przeciwieństwie do sklepu ogólnodostępnego, który pełni funkcje wyłącznie komercyjne. Farmaceuta może również realizować swoje zadania m.in. poprzez świadczenie opieki farmaceutycznej. Instytucja opieki farmaceutycznej wywodzi się z art. 2a pkt 7 ustawy z dnia 19 kwietnia 1991 r. o izbach aptekarskich (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483, z późn. zm.), który stanowi, że farmaceuta, współpracując z pacjentem i lekarzem, a w razie potrzeby z przedstawicielami innych zawodów medycznych, czuwa nad prawidłowym przebiegiem farmakoterapii w celu uzyskania określonych jej efektów poprawiających jakość życia pacjenta”.
Przy okazji debaty o zakazie reklamy aptek ich działalności warto pamiętać, że współpracujących z farmaceutą lekarzy i przedstawicieli innych zawodów zaufania publicznego także obowiązuje zakaz reklamy swoich usług. Czekam zatem na wystąpienie europosła Arłukowicza w sprawie bariery w komunikacji z klientami adwokatów i notariuszy.
Artykuł opublikowany został w numerze 22 "Farmacji Wielkopolskiej"
Link do numeru: https://www.woia.pl/dat/farmacja/18/