ZAWÓD: FARMACEUTA
dr n. farm. WOJCIECH MUSIAŁ
TYLKO SKLEP CZY JESZCZE APTEKA?
Może nadszedł już czas, by domagać się od władz Naczelnej Izby Aptekarskiej skonsolidowania środowiska aptekarskiego w walce o przyszłość zawodu farmaceuty, nawet jeżeli miałoby się to wiązać z czasowym zamknięciem wszystkich aptek ogólnodostępnych?
Naturalnym odruchem człowieka jest syndrom wyparcia faktów niewygodnych i naruszających naszą strefę komfortu. Dla człowieka, który jest farmaceutą, takim niewygodnym faktem jest nazwanie apteki ogólnodostępnej sklepem, pierwszego stołu ladą, a produktu leczniczego zwyczajnym towarem. Uważam, że jest to jedynie nasze, farmaceutów, postrzeganie apteki ogólnodostępnej jako miejsca wyjątkowego, z misją ochrony zdrowia każdego pacjenta. Rzeczywistość pokazuje, że takie postrzeganie apteki obce jest zarówno rządzącym, jak i większości społeczeństwa. Jesteśmy z tymi przekonaniami osamotnieni, a to utrudnia nam poruszanie się i odnalezienie w coraz bardziej skomplikowanej sytuacji naszej pracy zawodowej. Spróbuję tę tezę udowodnić. Proszę też wszystkich oburzonych, by cierpliwie dobrnęli do końca tego artykułu i dopiero potem zdecydowali, czy czas poświęcony na jego przeczytanie był czasem straconym.
W badaniach przeprowadzonych przez firmę Gedeon Richter w ramach ósmej edycji programu „Recepta na sukces” w grupie 491 studentów farmacji aż 90% z nich zadeklarowało, że nie są zainteresowani pracą w aptece ogólnodostępnej. Wynik tego badania nie jest zaskakujący. Wręcz przeciwnie, gdy przyjrzeć się obecnemu funkcjonowaniu aptek ogólnodostępnych, jest on dla mnie w pełni zrozumiały. Zastanowiło mnie, czy młodzi ludzie studiujący farmację zdają sobie sprawę, że większość z nich, wbrew deklaracjom i planom, będzie pracować jednak w aptece. Zastanawia mnie również, czy szklana bańka środowiska akademickiego, w której egzystują i przekaz dotyczący perspektyw zawodowych jest tak silny i ma taki przemożny wpływ, że studenci nie zdają sobie sprawy z realiów? Czy nie wiedzą, że w przemyśle będą konkurować o miejsce pracy z absolwentami chemii czy biotechnologii? A pracę poza aptekami znajdą nieliczni? Czy też może liczą, że zanim skończą studia, rola i znaczenie apteki, w której większości z nich przyjdzie pracować, ulegnie znaczącej zmianie?
Nie wykorzystano wielkiej szansy na zmianę charakteru apteki ogólnodostępnej, która wiązała się ze zmianą w 2015 roku obozu rządzącego. Czas ten stracony został bezpowrotnie przez naczelne władze samorządu aptekarskiego. A ciąg zdarzeń następujących od tego momentu wskazuje raczej na to, że Naczelna Rada Aptekarska, wybrana głosami zmobilizowanej grupy farmaceutów, akceptowała kierunek tych zmian, co zaprowadziło nas do sytuacji, w której obecnie my, aptekarze, się znajdujemy. Wspomnieć tu należy o tzw. ustawie AdA („apteka dla aptekarza”). Niestaranność przy procedowaniu jej przepisów niesie ze sobą negatywne dla polskiego aptekarstwa konsekwencje. Wskazuje na to chociażby kształt i praktyka stosowania tej ustawy. W obowiązującej interpretacji przepisów „betonuje” ona rynek, pozwala na jego konsekwentną konsolidację i optymalizację kosztów, czyli zamykanie nierentownych placówek bez obaw o otwarcie się w tym miejscu nowych. A proces przejmowania aptek przez duże spółki kapitałowe trwa w najlepsze. Przypomnę, że w momencie tworzenia ustawy AdA zwracano uwagę, że niektóre jej przepisy dotyczą wyłącznie faktu otwarcia nowej apteki, a nie jej przejęcia, co skwapliwie wykorzystywane jest przez największych na rynku graczy. Mamy więc sytuację, w której przy malejącej liczbie głównie aptek indywidualnych w siłę rosną sieci, co było łatwe do przewidzenia. Należy podkreślić, że stale zmniejsza się liczba aptek, których właścicielami są farmaceuci. Ustawa o zawodzie farmaceuty zwiększa znacząco obowiązki i odpowiedzialność aptekarza, zdejmując ją z właścicieli aptek spoza zawodu farmaceuty i koordynatorów nadzorujących pracę samych farmaceutów. Efektem tego są rezygnacje farmaceutów z funkcji kierownika apteki ogólnodostępnej, także tych, którzy mają wieloletniego doświadczenie w pełnieniu tej funkcji.
Planem naprawy rynku detalicznego leków był dokument „Strategia na rzecz rozwoju aptek”, dostępny na stronie internetowej Naczelnej Izby Aptekarskiej. Tak, istnieje coś takiego. Jest pustosłowiem i chyba już został zdeponowany w głębokim okrągłym archiwum biurek tych, którzy się pod nim podpisali. Niestety, wielu, powiem to wprost, naiwnych aptekarzy nadal wierzy w realizację owej „Strategii…”.
Również lata pandemii, mimo często heroicznego poświęcenia farmaceutów w trwaniu na stanowisku, zostały stracone dla budowania pozycji zawodu i realizacji niezbędnych zmian w funkcjonowaniu aptek. Przypomnę szczepienia za parawanami, mobilne umywalki czy testowanie w komorze przyjęć. To raczej kabaret i gdyby nie był żałosny w swoim wymiarze, byłby nawet śmieszny. Jak zawsze pochwalono nas, prezes Naczelnej Rady Aptekarskiej z dumą opowiadała w mediach o „stanięciu na wysokości zadania”, a później minister zdrowia powiedział o ryzyku biznesowym związanym ze… szczepionkami na grypę. Wcześniej ten sam minister poinformował, że rolą przedsiębiorcy prowadzącego aptekę jest zabezpieczenie we własnym zakresie środków ochrony osobistej w ramach profilaktyki covidowej. Tym samym zrównując nas de facto z każdym dyskontem. Apteka nie była już w systemie ochrony zdrowia. Tymczasem przedsiębiorca, jakim jest lekarz pracujący wyłącznie online, w prywatnym gabinecie POZ, nadal pozostał „medykiem świadczącym usługi medyczne”, a zatem otrzymującym wzmiankowane środki. Nadzwyczajna rola apteki sprawia zaś obecnie, że spotykamy się z pretensjami pacjentów, a często raczej klientów, którym zwracamy uwagę na konieczność założenia maseczki, bo „do sklepów nie trzeba”, a apteka „to nie przychodnia”. Z drugiej strony proszę zauważyć, że nie zniknęły z aptek sieciowych koszyki zakupowe ani presja maksymalizacji zysków. To właśnie te dwa ostatnie fakty szczególnie potwierdzają tezę, którą zawarłem w tytule. I chciałbym ją rozwinąć.
Jeszcze raz pragnę zaznaczyć, że zdaję sobie sprawę z syndromu wyparcia, jaki dotknął wielu farmaceutów. Tym samym przyprawiam sobie niniejszym tekstem gębę kapitalisty skupionego na pieniądzach, a nie farmaceuty mającego misją nieść kaganek oświaty farmaceutycznej społeczeństwu. Cóż, ja mam do wychowania dzieci i rachunki do zapłacenia i jakby nie czarować i nie zaklinać rzeczywistości, potrzebne są do tego pieniądze. Te zaś trzeba zarobić, rzetelnie wykonując swój zawód. A na czym aptekarz je zarobi? Czy się nam to podoba, czy nie - na handlu. To przykre, ale jesteśmy chyba najlepiej wykształconymi sprzedawcami w Polsce, utrzymującymi się jak każdy sprzedawca w sklepie z marży detalicznej i wielkości obrotu. A w przypadku handlu naturalnym zjawiskiem jest presja na zwiększanie tegoż właśnie obrotu. Aptekę od innych podmiotów funkcjonujących na rynku detalicznym różni w tym zakresie tylko to, że tak niskich marż nie ma w żadnej innej działalności handlowej detalicznej.
Obecna sytuacja, w której lawinowo wzrastają koszty gazu, prądu i ogólnie utrzymania biznesu, jakim jest apteka, sprawia, że właściciel apteki ma dwie możliwości, z których będzie zmuszony skorzystać: zwiększyć obrót lub ograniczyć koszty jej funkcjonowania. I to tę drugą opcję poddaję pod rozwagę najgłośniej optującym za wzrostem płac farmaceutów. W przypadku usług oczywistym jest, że właściciel będzie starał się zatrzymać pracownika, który świadcząc pracę - generuje zysk. Tymczasem jedyny zysk apteki wypracowywany jest z marży i zależny od wielkości sprzedaży. Brutalna prawda jest taka, że usługi farmaceutyczne płynące z wiedzy aptekarzy wycenione są przez klienta w okolicy zera. I nie ma chętnych, by za nie płacić. Jeżeli rola apteki nie ulegnie ewolucji w kierunku placówki świadczącej płatne usługi (farmaceutyczne i medyczne), to jako placówka handlowa podzielimy los małych sklepów. A konkretnych merytorycznych działań NIA czy Ministerstwa Zdrowia w kierunku zmian nie widać. Akcja podpisania „strategii dla aptek” miała czysto pijarowski charakter. 9 lipca 2022 r. odbyła się konferencja prasowa z udziałem prezesa NRA Elżbiety Piotrowskiej-Rutkowskiej i wiceministra zdrowia Macieja Miłkowskiego, na której usłyszeliśmy obietnice zmiany w marżach detalicznych na leki oraz zapowiedź rozwiązania problemu dyżurów nocnych i świątecznych aptek. Jako sceptyk zadaję sobie pytanie: jak długo poczekamy na konkretne rozwiązania?
Warto przypomnieć o starym już projekcie opłaty dyspensyjnej za wydane w aptece leki, który obecnie jest całkowicie zarzucony. W skrócie chodzi o stałą opłatę za wydane leki. Wszak jeśli apteka i obrót lekiem jest regulowany, podlega restrykcyjnym regulacjom prawnym i nie jest do końca wolny, to logicznym jest, że walki cenowe (leki nierefundowane) i głodowe marże (leki refundowane) stoją w jawnej sprzeczności z rynkiem regulowanym. Dodatkowo regulacje prawne nie pozwalają aptece dowolnie poszerzać asortymentu, co możliwe jest w „zwykłym” sklepie. To ogranicza aptece możliwość zarobkowania, a tym samym przyczynia się do ograniczenia rentowności. Wartością dodaną ma być ochrona zdrowia społeczeństwa realizowana przez farmaceutów w aptece, za którą na razie nikt nie zamierza płacić. Władze NIA powinny jasno zażądać deklaracji od rządzących, czy rynek detaliczny leków ma być regulowany, czy idziemy w kierunku całkowitej deregulacji. Pokraka, jaką jest obecnie apteka stojąca jedną nogą w handlu, a drugą w opiece zdrowotnej, długo się już na nogach nie utrzyma.
Idźmy jednak dalej w analizie fenomenu sklepu, jakim jest apteka. W tym również w kontekście świetlanej przyszłości - jak mówi prezes NRA - jaka farmaceutów czeka. W sklepach mamy kasy samoobsługowe, pozwalające ograniczyć ilość personelu i przyspieszyć sprzedaż. Wielu z pewnością zakrzyknie: „ale w aptece to nie jest możliwe!”. Otóż moim zdaniem jest. Były już próby wprowadzenia lekomatów pod pozorem, jakżeby inaczej, troski o pacjenta. W tej narracji złym był oczywiście farmaceuta, który nie chce za darmo w nocy dyżurować, a taki lekomat będzie czynny całą dobę, nie pyta o wolną niedzielę czy urlop. Próba na razie nieudana. Ale obecnie mocno promuje się urządzenia będące w pełni zautomatyzowanymi magazynami aptecznymi. Celem ich wdrażania do aptek jest ułatwienie pracy farmaceucie. Nie kwestionuję, że zaoszczędzony nam przez to urządzenie czas można poświęcić na komunikację z pacjentem. To oczywiste. Ale zauważę, że ta komunikacja, porada czy doradztwo to usługa. Bezpłatna usługa – nie sprzedajemy swojej wiedzy, ale ją oddajemy za darmo, bo przecież trudno uznać, że zapłatą jest śmiesznie niska marża na lek refundowany. Oczywistym jest, że spotyka się ona z uznaniem czy uśmiechem pacjenta. To zrozumiałe: dostał coś za darmo. Proponuję jednak przypomnieć sobie dowolną sytuację z życia, gdy miła rozmowa stawała się szorstka, a uśmiech interlokutora znikał, gdy pojawiała się kwestia zapłaty za otrzymaną poradę. Minął już rok od wprowadzenia ustawy o zawodzie farmaceuty, a poważnych projektów czy chociażby rozmów na temat wyceny naszych usług nawet nie rozpoczęto - że nie dążą do nich Narodowy Fundusz Zdrowia i Ministerstwo Zdrowia to zrozumiałe, ale że Naczelna Izba Aptekarska nie lobbuje w tej sprawie, powinno u każdego aptekarza budzić zastanowienie. A wracając do w pełni zautomatyzowanych magazynów aptecznych, nie trzeba bujnej wyobraźni, by połączyć kilka wątków: e-recepta - automat wyposażony w algorytm sprawdzający poprawność e-recepty – magazyn - płatność bezgotówkowa. Szansa pomyłki w wydaniu leku bliska zeru. Tu potrzebny będzie raczej informatyk i automatyk niż farmaceuta, który będzie nadzorował proces zdalnie. Ktoś powie, że fantazjuję. Może, ale parę lat temu kas samoobsługowych w supermarketach też nie było. W reklamie zautomatyzowanych magazynów aptecznych podaje się argument, że rata leasingu jest zbliżona do kosztu utrzymania pracownika, a w odróżnieniu od niego automat o podwyżkę się nie upomni. A porada, edukacja pacjenta przecież swojej ceny nie mają, nie mają wymiernej wartości, nie zaksięgujemy jej jako usługi po stronie zysków apteki.
Obecna sytuacja jak w soczewce uwypukla coraz gorszą pozycję finansową aptek. Nie tak dawno urzędnik Ministerstwa Zdrowia raczył zauważyć, że marże na leki refundowane są dodatnie. Mimo że to one powinny być istotą funkcjonowania apteki (możliwość zaopatrzenia pacjenta w leki), nie umożliwiają pokrycia kosztów działalności, a głównym asortymentem sprzedażowym pozwalającym na utrzymanie apteki są leki OTC, kosmetyki i suplementy diety. A z tym jest coraz gorzej. Raz, że pandemia sporą część zakupów przeniosła do Internetu. Dwa - inflacja, drożyzna i poczucie niepewności sprawiają, że jesteśmy coraz bardziej skłonni ograniczać nasze zakupy do towarów niezbędnych. To wpływa oczywiście na kondycję finansową aptek.
Tym samym, wbrew oficjalnym przekazom co do mitycznej roli apteki w systemie ochrony zdrowia, jest ona obecnie sklepem, w którym obrót podstawowym produktem, jakim jest lek, nie pozwala na jej utrzymanie, bo marże są jednak zbyt mało dodatnie w stosunku do kosztów prowadzenia apteki. Nie może więc dziwić presja, obecna również przed pandemią, właścicieli na zwiększanie obrotu produktami o wyższej marży, jakimi są leki bez recepty, suplementy i kosmetyki. W naturalny sposób kłóci się to nie tylko z rolą farmaceuty w aptece, ale i ustawą o zawodzie farmaceuty, w której wprost znajdują się zapisy mające na celu zobowiązanie tegoż farmaceuty do racjonalizacji terapii. Między innymi przez ograniczenie spożycia leków oraz zbędnych czy wręcz szkodliwych, na przykład w polipragmazji, suplementów, takich jak jeden z ostatnich „rewelacyjnych” suplementów diety, jakim jest produkt zawierający „cudowny magnez”. W moim osobistym odczuciu produkty takie nie są warte więcej niż farba, której użyto do nadrukowania pudełka. Czy jednak w sytuacji, gdy od sprzedaży takich produktów zależy nie tylko nasze wynagrodzenie, ale i możliwość utrzymania pracy, będziemy w ramach misji i opieki odradzali takie produkty?
Przypomina mi się reklama, w której rodzina podjeżdża samochodem do jadłodajni typu fast food, a urocza osoba potwierdzająca zamówienie mówi: „cukrzyca, dwa nadciśnienia…”? Warto się postawić w pozycji tej osoby z punktu widzenia pracy w aptece. Jaki los czeka farmaceutę w momencie, gdy zgodnie z wiedzą, przekonaniem i obowiązkami (bo takie określa ustawa o zawodzie farmaceuty) będzie odradzał pacjentom zakup suplementów w rodzaju „tabletek z Wadowic” (są takie produkty, które mają nazwę miejscowości w nazwie), promocyjnych opakowań na przykład „paracetamolu noc” z powodu bezsenności czy „oszczędnościowych” opakowań NLPZ po 100 tabletek, które w naturalny sposób zwiększają nieuzasadnione spożycie leków. Oczywiście można to robić. I aptekarze robią to codziennie (ja też), zadając sobie równocześnie pytanie: z czego będę utrzymywał rodzinę, gdy stracę pracę w ramach optymalizacji zatrudnienia czy niezrealizowania celów sprzedażowych lub nie będę mógł utrzymać prowadzonej apteki?
W odróżnieniu od funduszy inwestycyjnych z międzynarodowym kapitałem, prowadzących apteki w Polsce, indywidualni aptekarze nie mają z czego dokładać do prowadzonych przez siebie aptek. Zresztą - z jakiej niby racji mieliby to robić? Z jakiego racjonalnego powodu? Uważam, że jesteśmy pod ścianą, w sytuacji bez wyjścia. Jeżeli jedynym elementem zapewniającym egzystencję, a tym samym nasze wynagrodzenia, jest obrót apteki, to ograniczanie tegoż przez nasze, farmaceutów, jakże słuszne zresztą działania prowadzić nas będzie do utraty pracy. Albo taka apteka, mówiąc wprost, zbankrutuje, a właściciel otworzy w jej miejscu na przykład lumpeks lub lombard, albo rozwiąże z nami umowę o pracę. Trzeba bowiem pamiętać, że i zagraniczne fundusze, gdy uznają to za nieopłacalne, przestaną finansować apteki. Jednak ze względu na wielkość kapitału mogą liczyć na zyski w dłuższej perspektywie czasowej, czyli jak już zamknie się ostatnia apteka farmaceuty w Polsce. Wtedy wymuszą na rządzących daleko idące zmiany, by móc zarabiać na handlu detalicznym lekami. A jestem przekonany, że niezbędnej roli farmaceutów w systemie ochrony zdrowia w swoim biznesie już nie uwzględnią. Uważam, że gdyby dać wolną rękę kręgom biznesowym i producenckim, to już jutro w każdym sklepie obok tabletek na grypę leżałaby morfina, a narracja o zbawienności jej użycia uzupełniłaby codzienne bloki reklamowe.
Teraźniejszy status apteki jest bardzo korzystny dla producentów suplementów i leków OTC, co dodatkowo zwiększa presję skutecznych lobbystów na zachowanie obecnej roli apteki jako sklepu w niezmienionej formie. Każdy farmaceuta może podać wiele ku temu powodów. Ja podam dwa fakty. Pierwszy – sprzedaż opakowań leków bez recepty zawierających po 100 tabletek paracetamolu. To, jakby nie liczyć, 2,5 dawki śmiertelnej. Jak tak wielkie opakowanie ma się do roli leku OTC jako stosowanego doraźnie przez co najwyżej kilka dni? I fakt drugi. Leki bez recepty stosowane celem odurzenia się. Zmilczę, kto był ministrem zdrowia, gdy wprowadzano tę regulację. Do dzisiaj wisi nad nami miecz w postaci przepisu o „jednym opakowaniu”. Każdy farmaceuta wie, o co chodzi. Wie również, że wystarczy odwiedzić kilka aptek, by zaopatrzyć się w ilość kodeiny czy pseudoefedryny na kilkudniową, nazwijmy to, „zabawę”. Fakt przedawkowywania paracetamolu czy zastosowania niemedycznego chociażby kodeiny jest powszechnie znany, ale liczba zatruć tymi substancjami właściwie nie jest podawana do publicznej wiadomości. Podsumowując, to my, farmaceuci w aptekach, mamy dbać o racjonalne zużycie leku przy całkowitym ignorowaniu przez rządzących faktu, że jedynie wpisanie PREPARATÓW z kodeiną i pseudoefedryną na listę leków na receptę może, podkreślam może, chociaż w części rozwiązać istniejący problem.
Podobnie ma się z reklamami suplementów i leków. Aptekarzy obarcza się odpowiedzialnością za ich racjonalne zużycie w sytuacji, gdy apteka utrzymuje się jedynie z marży sprzedażowej, a żadnych działań mających na celu ograniczenie rynku, nazwijmy to wprost, głupich i szkodliwych reklam leków i suplementów diety nie prowadzi się. Tym samym w sytuacji, gdy pacjent, a może już klient, prosi przykładowo o „PREPARAT slim” lub - tu każdy może wpisać inny produkt pozwalający schudnąć - stajemy przed dylematem: czy próbować tłumaczyć, że chwyt reklamowy ma jedynie skłonić do zakupu i łykanie tabletek nie spowoduje schudnięcia, czy jednak machnąć ręką i sięgnąć po produkt, którego klient żąda. Wiemy, że niezadowolony do nas nie wróci, a wymarzony przez siebie produkt i tak kupi. W aptece za rogiem.
Nasze władze samorządowe nieustająco przekonują nas do wykonywania szczepień w aptekach i opieki farmaceutycznej jako usług dodatkowych, które pozwolą na utrzymanie aptek. Nie przyjmują do wiadomości faktu, że doświadczenie wystawienia nas, aptekarzy, do wiatru w kwestii szczepionek na grypę („ryzyko biznesowe”) spowoduje raczej, że apteki zastanowią się kilka razy, zanim zamówią te szczepionki jesienią tego roku. A jednocześnie przez rok, od kiedy wprowadzono ustawę o zawodzie farmaceuty, nie podjęto żadnych działań mających na celu umożliwienie komercyjnego prowadzenia w aptece usług opieki farmaceutycznej. Trudno do nich zaliczyć uruchomienie jedynie słusznych studiów podyplomowych i pilotaż owiany dość stęchłą, tak to ujmę, atmosferą (kto się interesuje tematem, wie o co chodzi innych zachęcam do przyjrzenia się szczegółom). Ja skupię się na dwóch elementach. Pierwszy to brak rozmów władz NIA z Naczelną Izbą lekarską (na zapytanie Wielkopolskiej Okręgowej Izby Aptekarskiej do NIA w tej sprawie uzyskaliśmy odpowiedź przeczącą) co do nawiązania współpracy w celu zapobieżenia nieuniknionym konfliktom na linii lekarz - farmaceuta przy wdrażaniu opieki farmaceutycznej. A te są pewne z racji postrzegania nas przez wielu lekarzy jako sprzedawców i akwizytorów. Na co sami solennie zapracowaliśmy, godząc się na chodzenie z prezentami i wyciągami cenowymi do lekarzy, czego wymagali właściciele i koordynatorzy aptek. I drugi element, nie mniej ważny. Przez rok nie podjęto żadnych prac nad przystosowaniem aptek do świadczenia usług farmaceutycznych. Zmiany legislacyjne dotyczących wymogów lokalowych, jakie apteki muszą spełniać, aby móc wykonywać usługi szczepień i opieki farmaceutycznej, na razie nie zaowocowały masowymi przebudowami lokali aptecznych. Gdy idziemy na wizytę do lekarza, przyjmowani jesteśmy w przystosowanym do wizyty gabinecie za zamkniętymi drzwiami. Nie wyobrażam sobie porady za ladą (zwaną szumnie pierwszym stołem), przez szybę i w obecności osób postronnych. Nie uważam również, że rozsądne jest wykorzystanie do tego celu gabinetu kierownika czy pomieszczenia szkoleniowego, do czego przypuszczam zachęcać będą aptekarzy niektórzy pomysłowi członkowie NRA. Podobnie jak zachęcali do szczepień za parawanem w pomieszczeniu ekspedycyjnym.
W rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 30 września 2022 r. w sprawie szczegółowych wymogów, jakim powinien odpowiadać lokal apteki (t.j. Dz.U.2022.1737), po zmianach wprowadzonych rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 31 grudnia 2021 r. (Dz.U.2022.38), § 6 ust. 5 uzyskał nowe brzmienie:
W przypadku przeprowadzania w aptece ogólnodostępnej szczepienia ochronnego przeciw COVID-19 lub grypie, lub opieki farmaceutycznej, mogą one być przeprowadzone w:
- pokoju opieki farmaceutycznej stanowiącym:
- oddzielne pomieszczenie albo
- wyodrębnioną część izby ekspedycyjnej, oddzieloną od pozostałej części izby ekspedycyjnej ściankami działowymi, w tym przesuwnymi, pod warunkiem, że zagwarantuje to pacjentom bezpieczeństwo oraz poszanowanie intymności i godności, a także niezakłócone wykonywanie czynności w innych pomieszczeniach apteki, w szczególności sporządzanie produktów leczniczych oraz przechowywanie produktów leczniczych lub wyrobów medycznych zgodnie z wymaganiami dotyczącymi jakości i bezpieczeństwa, z wejściem z izby ekspedycyjnej;
- pomieszczeniu administracyjno-szkoleniowym - pod warunkiem:
- zachowania rozdziału czasowego poszczególnych funkcji pełnionych przez to pomieszczenie oraz
- wprowadzenia pisemnej procedury określającej sposób dostępu i korzystania z tego pomieszczenia, który gwarantuje pacjentom bezpieczeństwo oraz poszanowanie intymności i godności, a także niezakłócone wykonywanie czynności w innych pomieszczeniach apteki, w szczególności sporządzanie produktów leczniczych oraz przechowywanie produktów leczniczych lub wyrobów medycznych zgodnie z wymaganiami dotyczącymi jakości i bezpieczeństwa.
Do prowadzenia poważnej rozmowy musi być odpowiednie pomieszczenie dające poczucie intymności i bezpieczeństwa. Rozwiązanie tego problemu, tak uważam, jest niezwykle proste, wymaga jednak odważnych działań i przyznania, że obecna organizacja pomieszczeń apteki nie odpowiada współczesnym czasom i usługom, jakie w tej aptece miałyby być wykonywane. Zaproponuję jedno - receptura apteczna. Ilość wykonywanych leków recepturowych systematycznie maleje, co większość z nas widzi. Umiejętność wypisania poprawnie składu przez lekarza jest bliska zeru. Koszty wykonania leku recepturowego w sytuacji, gdy wymogi dotyczące receptury są absurdalne i zrównują nas prawie z przemysłem, nie są pokrywane przez odgórnie ustaloną cenę. Praca farmaceutów wyceniona jest poniżej kosztów położenia metra kwadratowego glazury. Tym samym utrzymujemy praktycznie trzy puste pomieszczenia, a uruchomienie receptury generuje wyłącznie koszty. Uważam, że należy bezwzględnie umożliwić dopuszczenie likwidacji receptury, by wygospodarowane metry można było wykorzystać na pomieszczenia służące opiece. Czyli usługom, które mamy w przyszłości świadczyć. A co z recepturą? Wystarczy wytypować jedną, dwie apteki w powiecie, które zajmą się wykonywaniem leków recepturowych. Należy przy tym zapewnić wycenę produkcji leków recepturowych, pozwalającą na godziwy zysk. Wszak apteka jest podmiotem, którego działalność reguluje państwo. Wtedy utrzymanie receptury będzie miało sens ekonomiczny. I chętni, widząc możliwość zwiększenia swojego dochodu, do jej wykonywania się znajdą. To oczywiście tylko moja propozycja. Może ten pomysł okaże się wart uwagi naczelnych władz samorządu aptekarskiego?
I jeszcze jedna sprawa. Obecne kolejne wymagania dotyczące aptek świadczą, że znaleźliśmy się w paranoicznej sytuacji, w której - wydaje się - lek stanowi szczególne zagrożenie, jeśli jest w aptece i w rękach farmaceuty. Świadczą o tym kolejne wymogi stawiane aptekom. Chociażby te ostatnie w zakresie monitorowania temperatury i wilgotności. Nasuwa się pytanie, kto i na jakiej podstawie ocenił, czy obecne procedury i wymogi przechowywania były niewystarczające. Tym bardziej jeżeli skonfrontujemy je z faktem, że sprzedaż leków poza aptekami nie podlega tym rygorom, że nie wspomnę o dostawie leków przez kurierów czy odbiorze w paczkomacie. Dlaczego NIA tak słabo i nieskutecznie ten fakt oprotestowała? A uważam, że stanowi on bardzo dobrą okazję do prób ograniczenia obrotu pozaaptecznego lekami przez osoby niemające zielonego pojęcia, czym jest lek. Narzucenie analogicznych wymogów wszystkim placówkom prowadzącym obrót lekiem uważam za niezbędne, jeżeli chcemy mówić o równości warunków prowadzenia biznesu, jakim jest obrót lekiem. Wszak codziennie przekonujemy, że lek to nie jest zwykły towar. Szkoda, że wyłącznie siebie.
Kilka dni temu byłem u fryzjera. W odróżnieniu od wielu moich kolegów włosy na głowie mam. Jeszcze. Paragon za usługę dostałem o 20 procent wyższy. „No cóż, wszystko drożeje” – trudno się z tym argumentem nie zgodzić. I pomyślałem ze smutkiem o aptece i niedawnej wizycie pacjentki, której udzieliłem najpierw porady co do przyjmowanych leków, a później dowiedziałem się, że w aptece płaci większe rachunki niż w masarni. Po latach pracy i wysłuchiwania podobnych uwag nadal nie potrafię podchodzić do nich bez emocji.
Gdy zaczynałem studia, też słyszałem o opiece farmaceutycznej, roli farmaceuty w systemie opieki zdrowotnej. O roli partnera lekarza i niezwykłym miejscu apteki w opiece zdrowotnej. Lata pracy boleśnie, nie ukrywam, zweryfikowały moje idee, a obecnie z coraz większym niepokojem myślę o dalszej pracy zawodowej. Dlatego wszystkim studentom farmacji proponuję poważnie zastanowić się nad perspektywami pracy po ukończeniu farmacji, a farmaceutom pracującym w zawodzie chwilę refleksji i skonfrontowanie banialuk wygadywanych przez mądre głowy w oficjalnych przekazach dla farmaceutów z faktyczną sytuacją, w jakiej się znajdujemy. Może nadszedł czas, by domagać się od władz Naczelnej Izby Aptekarskiej skonsolidowania środowiska aptekarskiego w walce o przyszłość naszego zawodu, nawet jeżeli miałoby się to wiązać z odmową pracy i czasowym zamknięciem wszystkich aptek ogólnodostępnych? Niestety, tylko siła i zdecydowana reakcja całego środowiska może skłonić rządzących do podjęcia rzeczywistej pracy na rzecz uporządkowania rynku detalicznego leków. Do tego jednak potrzeba silnej, mądrej i zdeterminowanej w działaniach reprezentacji naszego zawodu.
dr n. farm. WOJCIECH MUSIAŁ
Artykuł opublikowany został w numerze 22 "Farmacji Wielkopolskiej"
Link do numeru: https://www.woia.pl/dat/farmacja/18/