dr n. farm. STEFAN PIECHOCKI
OBIETNICE BEZ POKRYCIA
Mogłoby się wydawać, że Ustawa z dnia 10 grudnia 2020 r. o zawodzie farmaceuty, zawierająca 96 artykułów (aczkolwiek wiele z nich można by przenieść do rozporządzeń wykonawczych bez uszczerbku dla ustawy, która dzięki temu stałaby się bardziej przejrzysta) podzielonych na 8 rozdziałów, daje podstawy do zmian w naszym zawodzie. Ustawodawca (po wsłuchaniu się w głos środowiska?) dał farmaceutom większą samodzielność i szersze pole działania. Jednoznacznie podkreślone zostało, że zawód farmaceuty jest samodzielnym zawodem medycznym i może go wykonywać jedynie osoba spełniająca wymagania określone w ustawie. Wykonywanie więc zawodu bez wymaganych uprawnień bądź powierzanie jego wykonywania osobie nie posiadającej takich uprawnień podlega karze.
Ale czy to rzeczywiście jest osiągnięcie po 30 latach funkcjonowania samorządu aptekarskiego? Po roku funkcjonowania ustawy jasno widać, że zawarte w niej przepisy nie mają jakiegokolwiek wsparcia w rozporządzeniach wykonawczych. Bo czyż już od ponad trzech dekad nie mówimy o sprawowaniu opieki farmaceutycznej? I nadal nic z tego nie wynika! Według ustawy o zawodzie farmaceuty opieka farmaceutyczna ma być świadczeniem zdrowotnym w rozumieniu art. 5 pkt. 40 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, udzielanym przez farmaceutę i polegającym między innymi na wykonywaniu przeglądów lekowych. Odbywający się obecnie pilotaż przeglądu lekowego obejmuje wąską grupę farmaceutów, którzy albo odbyli studia podyplomowe na jedynym uniwersytecie medycznym w Polsce prowadzącym tego typu szkolenie, albo uczestniczyli w sprawowaniu jakiejkolwiek opieki farmaceutycznej w jakimkolwiek kraju. Jednocześnie wykluczono tysiące farmaceutów legitymujących się specjalizacjami farmaceutycznymi uzyskanymi przed państwowymi komisjami, uznając ich dodatkową edukację za nic nie znaczącą!
Według ustawy o zawodzie wśród czynności zawodowych farmaceutów należących do zadań opieki farmaceutycznej znalazło się wykonywanie badań diagnostycznych, które miały zostać określone w rozporządzeniu ministra zdrowia z uwzględnieniem potrzeb pacjentów, ich bezpieczeństwa oraz możliwości lokalowych i technicznych aptek. Ministerstwo Zdrowia próbowało wcisnąć do aptek ogólnodostępnych przeprowadzanie testów antygenowych w kierunku SARS-CoV-2, stwarzając realne zagrożenie epidemiologiczne nie tylko dla pozostałych pacjentów tych placówek, lecz przede wszystkim dla samych farmaceutów. Nowe, wydane 18 sierpnia 2022 r. rozporządzenie Ministra Zdrowia (Dz.U.2022, poz. 1860) w niewielkim stopniu przybliżyło nasz zawód do tych czynności. Reguluje ono sprawę kursów kwalifikacyjnych dla farmaceutów, wymieniając jedynie rodzaje badań diagnostycznych. Środowisko aptekarskie czeka więc obecnie na pojawienie się takich kursów w ofercie Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego, a także określenie wynagrodzenia za przeprowadzane badania.
Wśród innych czynności objętych zakresem opieki farmaceutycznej zaproponowano wystawianie recept w ramach kontynuacji zlecenia lekarskiego. Planowany termin wejścia w życie tego uprawnienia dawno minął. To zadanie nawet spodobało się wielu farmaceutom… No cóż, jak zwykle diabeł tkwi w szczegółach! Zabrakło przepisów wykonawczych, pozwalających określić, na jakiej podstawie odbywać się będzie wypisywanie recept, czy osoba wypisująca je będzie miała dostęp do dokumentacji medycznej, w końcu - jakie wynagrodzenie będzie przysługiwało za daną usługę… Same znaki zapytania!
Ciekawy jest art. 26 ustawy mówiący, że osoby wykonujące zawód farmaceuty są zrzeszone w samorządzie zawodu farmaceuty, a przynależność do niego jest obowiązkowa dla farmaceutów wykonujących zawód farmaceuty. W tym miejscu należy odwołać się do art. 4 pkt 5, w którym ustawodawca stwierdza, że wykonywanie zawodu farmaceuty obejmuje także prowadzenie działalności dydaktycznej na uczelniach prowadzących studia na kierunku farmacja oraz badań naukowych i prac rozwojowych w dyscyplinie naukowej – nauki farmaceutyczne. Dlaczego więc znakomita większość pracowników naukowych i dydaktycznych wydziałów farmaceutycznych nie należy do izb aptekarskich?
Cały rozdział 5 poświęcony został ustawicznemu rozwojowi zawodowemu farmaceutów. Wynika z niego prawo i obowiązek aktualizowania wiedzy i umiejętności zawodowych przez kształcenie podyplomowe lub doskonalenie zawodowe, między innymi podczas szkolenia specjalizacyjnego. Gdy kończyłem studia ponad ćwierć wieku temu, uważałem, że zostanie specjalistą z zakresu farmacji aptecznej będzie w jakimś stopniu nobilitacją. Rzeczywistość zweryfikowała moje poglądy. Uzyskanie specjalizacji z zakresu farmacji aptecznej nie wiąże się z żadną dodatkową kompetencją, gdyż brak jest wymogu, aby kierownikiem apteki ogólnodostępnej był specjalista w tej dziedzinie. Jako wojewódzki konsultant do spraw farmacji aptecznej nie widzę większego zainteresowania szkoleniami specjalizacyjnymi. Na marginesie brak przepisów dotyczących wynagrodzenia kierownika specjalizacji, na którego ustawa o zawodzie nakłada wiele obowiązków dotyczących opieki i nadzoru nad osobą odbywającą szkolenie specjalizacyjne. Wkrótce może zatem zabraknąć społecznych kierowników specjalizacji, co w konsekwencji skomplikuje prowadzenie tej formy kształcenia podyplomowego.
Oceniając pierwszy rok obowiązywania ustawy, stwierdzam, że jak dotąd nie wpłynęła ona w sposób realny na pracę farmaceutów zatrudnionych w aptekach ogólnodostępnych. Brak rozporządzeń wykonawczych do wielu ogólnych przepisów ustawy czyni z niej dzieło niewiele wnoszące do realiów pracy aptekarza za pierwszym stołem.
dr n. farm. STEFAN PIECHOCKI
Konsultant województwa wielkopolskiego w dziedzinie farmacji aptecznej.
Artykuł opublikowany został w numerze 20-21 "Farmacji Wielkopolskiej"
Link do numeru: https://www.woia.pl/dat/farmacja/17/