IGNORANTIA IURIS NOCET
MARCIN JÓZEFIAK
DECYZJE DO POPRAWKI
Uzasadnienie decyzji administracyjnej może rozstrzygać nie tylko meritum sprawy administracyjnej, ale również wpływać na prawa i obowiązki osób trzecich w innych sferach prawa.
Wielu z nas miało okazję odebrać pismo z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, często zawierające miłe informacje, na przykład o podwyżce świadczenia, a czasem takie, które mogą podnieść ciśnienie krwi, na przykład wzywające do korekty deklaracji. Wszystkie jednak pisma cechuje to samo – są oświadczeniami organu administracji publicznej. Te oświadczenia, które rozstrzygają istotę sprawy, są decyzjami. Bez znaczenia jest przy tym tytuł pisma. Każdy adresat takiej decyzji będzie się do niej stosował albo ją zaskarży zgodnie z pouczeniem w niej zawartym. A co w sytuacji, kiedy taka decyzja zawiera informacje wpływające na inne sfery życia? Dwa przykłady:
- Pierwszy – adresat otrzymuje decyzję, z której wynika, że ZUS odmawia mu świadczenia chorobowego, bowiem z materiałów zamieszczonych na portalu społecznościowym „X” wynika, iż w czasie zwolnienia lekarskiego uczestniczył w biegu maratońskim wspólnie z panią „Y” z tego samego zakładu pracy.
- Drugi – adresat otrzymuje decyzję zmniejszającą świadczenie rehabilitacyjne z uwagi na stan zdrowia. ZUS wymienia wszystkie choroby i pisze, że z dokumentacji medycznej wynika, iż ubezpieczony jest uzależniony od nikotyny i alkoholu.
Dwie autentyczne sytuacje. I kilka pytań: Kto otrzymuje takie decyzje? Kto może je skarżyć? W jakim zakresie? Co ma z tym zrobić osoba trzecia?
Stroną decyzji administracyjnej jest zawsze ubezpieczony i – o ile występuje – płatnik (czyli na przykład pracodawca). Po otrzymaniu takiej decyzji strona może ją skarżyć zgodnie z pouczeniem w niej zawartym. W podanych przykładach nie było wątpliwości – decyzje były niekorzystne, więc należało je skarżyć w całości, również uzasadnienie. Czasami jednak skarżyć chcemy wyłącznie uzasadnienie.
W przypadku zaskarżenia tylko uzasadnienia musimy skarżyć rozstrzygniecie decyzji, chociażby było dla nas korzystne. W takim przypadku sąd powszechny albo wojewódzki sąd administracyjny (w zależności od rodzaju sprawy) najprawdopodobniej oddali nasz środek zaskarżenia, ale jednocześnie w uzasadnieniu rozstrzygnie nasze wątpliwości.
Dlaczego jednak mielibyśmy skarżyć tylko uzasadnienie? Proszę więc sobie wyobrazić, że pracodawca wyczyta z takiej decyzji, że jesteśmy uzależnieni od alkoholu. Albo że osoba, z którą uczestniczyliśmy w maratonie, to nie nasz małżonek i właśnie z takiej decyzji dowiedział się o tym „wypadzie”. Konsekwencje mogą być różne i co najciekawsze – żadna z nich nie dotyczy sfery prawa administracyjnego, czyli meritum, które rozstrzygał ZUS.
Co do zasady pracodawca nie ma wiedzy na temat stanu zdrowia pracownika – oczywiście poza badaniami lekarskimi, na które sam go kieruje. W zaświadczeniu lekarskim jest, rzecz jasna, tylko informacja o tym, czy jest zdolny do pracy, czy też nie. Skoro zatem organ – ZUS – ujawnia pewne informacje o stanie zdrowia pracownika, pracodawca ma obowiązek zareagować. Jeżeli tego nie zrobi, to będzie współodpowiedzialny za ewentualne problemy związane z tym pracownikiem.
Wyobraźmy sobie, że decyzja ZUS zawierająca informację o alkoholizmie dotyczy kierownika apteki. Dopóki jest uzależniony od alkoholu, dopóty to pracodawca ponosi ryzyko ewentualnych błędów przez niego popełnionych.
Z kolei decyzja mówiąca o udziale w maratonie w okresie zwolnienia lekarskiego jest sygnałem dla pracodawcy, że pracownik wbrew zaleceniom lekarza nie dbał o swoje zdrowie, co mogło przyczynić się do jego dłuższej nieobecności w pracy. Inna kwestia to już ewentualny kodeks etyki zabraniający na przykład związków pomiędzy pracownikiem a przełożonym w tym samym miejscu pracy.
Sytuacji takich może być wiele – nie raz już przy okazji kontroli w decyzji wojewódzkiego inspektora farmaceutycznego (WIF) znalazły się nie tylko sprawy dotyczące prawa farmaceutycznego. Często WIF przy sposobności zawiadamia właściwe organy o możliwości popełnienia przestępstwa czy też wykroczenia.
Dlatego dla własnego bezpieczeństwa należy każdą decyzję czytać od początku do końca, gdyż w jej treści, oprócz rozstrzygnięcia merytorycznego sprawy, mogą być poruszone kwestie dla nas niekorzystne – zarówno w sferze prawa pracy, karnego, jak i rodzinnego.
Może budzić wątpliwości zasadność zamieszczania przez organy w pismach informacji, których szczegółowość daleko wykracza poza zakresy merytorycznego rozstrzygnięcia decyzji administracyjnej. Jednakże takie sytuacje się zdarzają i wówczas decyzje należy zaskarżać.
Jeżeli doprowadzimy do sytuacji, że taka decyzja będzie prawomocna (decyzja ostateczna, której nie można skarżyć do sądu), to wtedy inne organy, a nawet sądy będą mogły ją wykorzystać w swoich postępowaniach. Warto wszak pamiętać, że - zgodnie ze starą zasadą – nic tak nie pogrąża jak szczere przyznanie się do winy. Biorąc zatem pod uwagę możliwe konsekwencje, w każdym przypadku niebezpiecznego dla nas uzasadnienia decyzji powinniśmy ją skarżyć.
Pozostaje ostatnia kwestia – udostępnienie takiej decyzji. Decyzje jawne, na przykład publikowane w BIP (Biuletyn Informacji Publicznej), są zanonimizowane, ale łatwo ustalić, kogo taka decyzja dotyczy. Jeśli chodzi o decyzje, które trafiają tylko do rąk adresatów – to od nich zależy, kto ma do nich dostęp. Pracodawcy powinni więc uwzględnić w swojej polityce bezpieczeństwa (RODO), kto ma dostęp do takich decyzji. Można sobie łatwo wyobrazić sytuację, gdy ktoś nieuprawniony wykorzystuje taką niekorzystną decyzję. Co ciekawe – roszczenie osoby pokrzywdzonej związane z naruszeniem ochrony danych osobowych nie ma żadnego wpływu na toczące się postępowanie. Jest to tzw. owoc zatrutego drzewa, czyli dowód pozyskany nie całkiem zgodnie z prawem, jednakże dobro chronione ma większą wartość niż ochrona danych osobowych.
Z powyższych względów pamiętajmy, że w decyzji administracyjnej ważna jest nie tylko jej sentencja, ale także uzasadnienie.
Artykuł opublikowany został w numerze 20-21 "Farmacji Wielkopolskiej"
Link do numeru: https://www.woia.pl/dat/farmacja/17/