mgr farm. AGNIESZKA FILIPEK
PRZEGLĄD LEKOWY W POLSCE I WIELKIEJ BRYTANII
Jedna z najważniejszych usług opieki farmaceutycznej w Wielkiej Brytanii to Medicines Use Review (MUR), w Polsce znana jako przegląd lekowy.
Dlaczego pacjenci nie stosują się do zaleceń lekarskich? Dlaczego nagle przestają brać leki, nie informując o tym nikogo? Pewnie nie wiedzą, po co stosują dany preparat i jak bardzo jest on dla nich ważny. Nie wiedzą też, z czego mogą wynikać problemy związane z przyjmowaniem leków oraz do kogo mogą się z nimi zwrócić. Z pomocą przychodzi farmaceuta, który w brytyjskiej aptece może zaproponować pacjentowi bezpłatną usługę Medicines Use Review (MUR), znaną też jako Medicines Check Up Service. MUR to usługa wykonywana w Wielkiej Brytanii od roku 2005, której celem jest zwiększenie efektywności zażywania leków przez pacjentów. Polega ona na sprawdzeniu wiedzy chorego oraz jej uzupełnieniu (lub wyprowadzeniu pacjenta z błędu) na temat działania zażywanych leków, sposobu oraz czasu ich przyjmowania, potencjalnych i występujących efektów ubocznych. Farmaceuta musi zidentyfikować, czy pacjent przestrzega zaleceń terapeutycznych, a więc czy przyjmuje prawidłowo swoje leki lub czy w ogóle je zażywa. Nieprzestrzeganie zaleceń bardzo często wynika z braku wiedzy, co można zmienić poprzez edukację chorego właśnie podczas MUR.
Aby ułatwić zadanie farmaceutom, przygotowano zestaw sugerowanych pytań, które powinni zadać osobie, z którą przeprowadza się przegląd lekowy, a mianowicie:
- jak się czuje przy przyjmowaniu tych leków,
- w jaki sposób je zażywa,
- czy uważa, że działają lub wręcz przeciwnie – powodują efekty uboczne,
- czy zdarza się, że opuszcza dawkę leku.
Przegląd lekowy powinien mieć charakter swobodnej rozmowy farmaceuty z pacjentem, który musi mieć możliwość zadania pytań i podzielenia się swoimi obawami.
MUR nie jest dedykowany wszystkim pacjentom. W zamyśle usługa ta skierowana jest do osób przyjmujących wiele substancji czynnych, chorujących na choroby przewlekłe oraz tych, którzy zażywają lek wysokiego ryzyka (nawet, jeżeli stosują tylko jeden). Pacjentów kwalifikuje się do określonej grupy chorych:
- high risk medicines(stosujący leki wysokiego ryzyka) – pacjenci przyjmujący przynajmniej jeden lek wysokiego ryzyka, na przykład NLPZ;
- respiratory(stosujący leki na choroby układu oddechowego) – pacjenci przyjmujący przynajmniej dwa leki na choroby układu oddechowego, takie jak teofilina;
- post-discharge(po wypisie ze szpitala) – pacjenci przyjmujący przynajmniej dwa leki, których wypisano wypisani ze szpitala w ciągu ostatnich ośmiu tygodni i zostały dokonane zmiany w ich farmakoterapii;
- cardiovascular risk(z ryzykiem sercowo-naczyniowym) – pacjenci przyjmujący przynajmniej cztery leki na choroby serca, nadciśnienie, cukrzycę, choroby tarczycy.
Kluczową kwestią są grupy targetowe, ponieważ przynajmniej 70% MUR musi objąć pacjentów, którzy należą do jednej z grup wymienionych powyżej.
Zakwalifikowani pacjenci mogą liczyć na bezpłatną planowaną usługę raz w roku. Rozmowa z farmaceutą podczas MUR trwa zwykle około 15 minut. Czasem może się zdarzyć, że spotkanie odbędzie się wcześniej niż po dwunastu miesiącach, na przykład po pobycie w szpitalu. Jest to MUR interwencyjny, a konieczność wykonania tej usługi ocenia farmaceuta.
Pacjent może zostać skierowany na Medicines Use Review przez przedstawicieli zawodów medycznych; głównie robią to lekarze, farmaceuci i pielęgniarki. Zdarza się, że lekarz kierujący otrzymuje raport od osoby przeprowadzającej przegląd lekowy, jeśli ta uzna taki kontakt za konieczny. Współpraca farmaceuty i lekarza ma zapewnić pacjentowi jak najlepszą opiekę i zredukować koszty hospitalizacji, wynikającej z nieprawidłowego przyjmowania leków.
W Polsce również wprowadzono pilotaż przeglądów lekowych, w którym mam zaszczyt uczestniczyć. Przegląd lekowy opiera się na poszukiwaniu i rozwiązywaniu problemów lekowych: interakcji lek-lek oraz lek-żywność, ocenie stopnia przestrzegania zaleceń terapeutycznych przez pacjentów, zbędnego przyjmowanie lub zbyt krótkiego okresu podawania leku, a także występowania działań niepożądanych leków.
Podstawą przeglądu lekowego w Polsce jest wywiad, który ma na celu rozpoznanie problemów lekowych, rozwiązanie ich i zapobieganie wystąpieniu kolejnych problemów lekowych w prowadzonej terapii. Przegląd lekowy składa się z trzech części:
- Pierwszym etapem jest wstępna rozmowa z farmaceutą. Pacjent dostaje do wypełnienia ankietę oraz ustala się termin wizyty. Po otrzymaniu ankiety farmaceuta ma czas na przeanalizowanie informacji dotyczących pacjenta. Zdobyte informacje na temat zastosowanego leczenia u danego pacjenta mają pomóc ocenić, czy jest ono dla niego zrozumiałe, czy rozumie on ideę prawidłowego stosowania leków oraz jaki to ma wpływ na jakość jego życia. Ów wywiad pozwala na poznanie pacjenta, z którym będzie prowadzona współpraca.
- Na podstawie zebranych danych farmaceuta dokonuje analizy farmakoterapii. Wynik tej analizy w formie raportu dla pacjenta i jego lekarza przekazany zostaje na drugim spotkaniu w wyznaczonym wcześniej terminie.
- Ostatnim etapem jest rozmowa przeprowadzana po czterech tygodniach w celu sprawdzenia, czy pacjent zastosował się do zaleceń farmaceuty i czy okazały się one pomocne.
Istotnym elementem przeglądu lekowego jest współpraca z lekarzem, gdyż farmaceuta definiuje problemy lekowe i raportuje je lekarzowi prowadzącemu. Wyniki swojej pracy objaśnia też w prostych słowach pacjentowi. Zaangażowanie pacjenta, lekarza i farmaceuty ma na celu poprawę stanu zdrowia chorego.
Tyle teoria, a jak to wygląda w rzeczywistości? Pracując w Wielkiej Brytanii, nie miałam żadnego problemu z przeprowadzeniem przeglądu lekowego. Pacjenci byli chętni do współpracy, a lekarze pomocni. W Polsce, niestety, sytuacja jest zdecydowanie inna, daleka od standardów brytyjskich. Idea wspaniała, ale edukacja pacjentów oraz lekarzy wymaga większego wysiłku. Lekarze do współpracy z nami, farmaceutami, są niechętni, a wielu pacjentów odmawia przeglądu, obawiając się reakcji lekarza prowadzącego. Niestety, tak to wygląda w rzeczywistości - miało być pięknie i kolorowo, obiecano współpracę z lekarzami oraz partnerstwo, ale na to jeszcze chyba długo poczekamy.
mgr farm. AGNIESZKA FILIPEK
W 2005 r. ukończyła Wydział Farmaceutyczny Akademii Medycznej w Poznaniu. Przez 12 lat pracowała w aptece w Dorset (Wielka Brytania). Obecnie wykonuje zawód farmaceuty w aptece ogólnodostępnej w Polsce.
Artykuł opublikowany został w numerze 20 "Farmacji Wielkopolskiej"
Link do numeru: https://www.woia.pl/dat/farmacja/17/