KRAJOBRAZ PO USTAWIE
Minął rok od wejścia w życie Ustawy z dnia 10 grudnia 2020 r. o zawodzie farmaceuty. Ustawy wyczekiwanej przez polskie środowisko farmaceutyczne przez niemal 30 lat.
Na fali przemian ustrojowych w Polsce po roku 1989 w przestrzeni prawnej pojawiła się Ustawa z dnia 19 kwietnia 1991 r. o izbach aptekarskich, która pozwoliła na odrodzenie się samorządu zawodowego farmaceutów, na powrót tej profesji do grupy zawodów zaufania publicznego. Jednak ciągle brakowało nam drugiej, ważnej dla każdego z tej grupy zawodów - ustawy o zawodzie. Po roku jej funkcjonowania czas na refleksję. Co zmieniła w wykonywaniu naszego zawodu? Czy ustawa otworzyła nowe możliwości jego wykonywania? Które z zapisów budzą największe kontrowersje? Czy dziś widzimy wyraźnie przepisy, które należałoby zmienić? Pytamy o to przede wszystkim farmaceutów, którzy wykonują zawód, zgodnie z kompetencjami przypisanymi w ustawie, w różnych obszarach.
WYKORZYSTAĆ SZANSE!
mgr farm. JAROSŁAW JANUSIK, aptekarz, członek Wielkopolskiej Okręgowej Rady Aptekarskiej
Ustawa o zawodzie farmaceuty była bardzo potrzebnym aktem prawnym. Aż trudno uwierzyć, że farmaceuci w polskim systemie prawnym tak długo funkcjonowali bez żadnych wytycznych, jakie daje ta ustawa. Tym bardziej że – dla przykładu - ustawa o zawodzie lekarza została uchwalona prawie 25 lat temu. Wreszcie takie pojęcie jak opieka farmaceutyczna zostało konkretnie opisane, właśnie w ustawie.
Przez wiele lat apteka była kojarzona jedynie z placówką handlową. Nawet chyba nie zdajemy sobie sprawy z tego, jak wielu ludzi postrzega aptekę jako normalny sklep, tylko ze specjalistycznym asortymentem. Niejednokrotnie zdarzyło mi się, że w związku z publikacją ogłoszenia o pracę na stanowisko kierownika na stronach regionalnych portali ogłoszeniowych zgłaszała się osoba będąca wcześniej kierownikiem w sklepie spożywczym lub innej placówce handlowej. Aplikujący na to stanowisko była zdziwiony, że do pełnienia takiej funkcji trzeba mieć wykształcenie farmaceutyczne.
Dzięki ustawie o zawodzie możemy budować swoją pozycję w aptece jako pełnoprawni pracownicy ochrony zdrowia, a nie jedynie sprzedawcy. Szereg usług kwalifikowanych jako świadczenia zdrowotne, jakie możemy świadczyć w aptece, podnosi nasz status i pozycję zawodową. Na razie, niestety, tylko w teorii, bo nie mamy w aptece jako farmaceuci dostępu do danych medycznych, sami takich danych nie możemy tworzyć, a świadczenia nie są wyceniane i opłacane przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Jest za to nadzieja, że szybko się to zmieni, ponieważ niedawno ruszył w Polsce pilotaż opieki farmaceutycznej, a przede wszystkim osoby odpowiedzialne za system ochrony zdrowia zaczęły dostrzegać profity płynące dla całego społeczeństwa z zaangażowania farmaceuty w proces leczenia pacjenta. Nasze środowisko od dawna wskazywało zachodnie systemy ochrony zdrowia, gdzie od wielu lat farmaceuta współpracuje z lekarzem, wykonuje określone czynności mające na celu profilaktykę zdrowotną, a farmaceuta jest aktywnie włączony w proces leczenia pacjenta. Gwarantuje to zarówno duże oszczędności dla systemu zdrowia, jak i istotne korzyści dla pacjentów.
Uważam, że w aptece nie można przestawiać się całkowicie na wykonywanie świadczeń zdrowotnych, zaniedbując naszą podstawową rolę, czyli wydawanie i przygotowywanie leków. Wszystkie nowe usługi powinny być dopełnieniem głównej funkcji apteki. Dlatego też powinniśmy w dalszym ciągu przede wszystkim walczyć o podniesienie marży na leki refundowane, które nie zostały zmienione od 10 lat. Przy tak dynamicznie rosnącej inflacji nabiera to zupełnie nowego wymiaru i dramatycznie obniża rentowność aptek do niebezpiecznego poziomu. Bo czym było 100 zł 10 lat temu, a czym jest teraz?
Cieszyć powinien fakt, że w naszym zawodzie wszystko zmierza w dobrym kierunku, powoli, ale zmierza. Skończył się „dziki zachód”, otwieranie apteki gdzie popadnie i przez kogo popadnie. Dzięki ustawie o zawodzie farmaceuty do apteki wchodzą nowe usługi, co powoduje, że wartość i rola farmaceuty w aptece wzrasta. Mam nadzieję, że jako środowisko wykorzystamy szanse, jakie daje nam ta ustawa, a Ministerstwo Zdrowia szybko wprowadzi mechanizmy pozwalające finansować nowe świadczenia zdrowotne wykonywane w aptekach, co przyczyni się do wzrostu satysfakcji z wykonywania zawodu farmaceuty.
OCZEKIWALIŚMY POWIEWU ŚWIEŻOŚCI
mgr farm. MAGDALENA BAŚCIK, prezes Okręgowej Rady Aptekarskiej Beskidzkiej Okręgowej Izby Aptekarskiej w Bielsku-Białej
Wiosną roku 2021 weszła w życie długo wyczekiwana ustawa o zawodzie farmaceuty, której jednym z celów było wykorzystanie naszego potencjału zawodowego
w kwestii opieki farmaceutycznej oferowanej pacjentom, a także zapewnienie dużej samodzielności farmaceutom w wykonywaniu ich codziennych obowiązków. Niewątpliwie trudno oceniać funkcjonowanie przedmiotowej ustawy zaledwie po roku od początku jej obowiązywania.
Należy zwrócić uwagę na fakt, że część rozporządzeń wykonawczych do ustawy weszła w życie pod koniec roku 2021, a druga część wciąż jest procedowana. Nie mam wątpliwości,
że w związku z wejściem w życie ustawy o zawodzie środowisko farmaceutów oczekiwało pewnego przełomu w ich pracy zawodowej, powiewu świeżości w tej codziennej rutynie. Wiązano z tym duże nadzieje – przede wszystkim, że wprowadzona do obrotu prawnego opieka farmaceutyczna, jako świadczenie zdrowotne finansowane ze środków publicznych, zagospodaruje w odpowiedni sposób wiedzę, którą zdobyliśmy na studiach. Niestety, patrząc na sprawę zupełnie realnie, nie nastąpi to zbyt prędko. Rozporządzenie w sprawie programu pilotażowego przeglądów lekowych przewiduje, że będzie on trwał 18 miesięcy (plus czas potrzebny na jego ewaluację), wobec czego ewentualne wejście w życie tej części opieki farmaceutycznej opóźnia nam się o co najmniej 3 lata.
Biorąc pod uwagę powyższe, nasuwa się tylko jeden wniosek – to, czy opisywana ustawa spełni oczekiwania środowiska, czas pokaże. Dalej pozostaje nam więc żyć nadzieją,
że coś w końcu zmieni się na lepsze i że warto na to jeszcze chwilę zaczekać. Jak mówi przysłowie, jakże w tym przypadku adekwatne – „nie od razu Rzym zbudowano”.
A fundamenty już są.
CZY USTAWA BĘDZIE EGZEKWOWANA?
PIOTR SĘDŁAK, radca prawny Dolnośląskiej Izby Aptekarskie
Aby Ustawa z dnia 10 grudnia 2020 r. o zawodzie farmaceuty spełniła swoje oczekiwania, musi funkcjonować w odpowiednim otoczeniu prawnym i być egzekwowana przez organy Państwowej Inspekcji Farmaceutycznej. Jej podstawowym założeniem było uregulowanie ram prawnych wykonywania zawodu farmaceuty oraz zapewnienie jego faktycznej niezależności. Była to odpowiedź na rzeczywistość rynkową. W rezultacie dokonanej dwie dekady temu liberalizacji rynku aptecznego farmaceuci przestali być właścicielami swoich aptek - część z nich przymusowo musiała je zamknąć, część nigdy nie dostała możliwości ich otworzenia lub przejęcia. W związku z tym farmaceuci musieli rozpocząć pracę w aptekach, w których właścicielami są niefarmaceuci. Praktyka pokazała, że tego rodzaju otoczenie prawne jest wylęgarnią zachowań patologicznych. Niezależność zawodu farmaceuty, wykonywanego w takich warunkach, była fikcją.
Ustawa o zawodzie farmaceuty miała to zmienić. Myślę, że w niewielkim stopniu się to udało. Od wejścia w życie ustawy spotkałem się z przypadkami, w których niefarmaceuci, będący właścicielami aptek, respektowali sprzeciwy kierowników aptek w sytuacji próby wymuszenia na nich na przykład kolportażu ulotek, czy innego rodzaju działań reklamowanych. Są to jednak sytuacje odosobnione.
W większości przypadków farmaceuci obawiają się, że wyrażony przez nich sprzeciw wobec pracodawcy sprokuruje zwolnienie z pracy. Z niewiadomym skutkiem, w razie oddania sprawy do sądu, albowiem droga sądowa jest w zakresie ustawy o zawodzie farmaceuty nieprzetarta. W aptekarstwie, w którym właścicielami aptek są niefarmaceuci, w dalszym ciągu panują relacje znane z lat dziewięćdziesiątych. Momentami przypominają one stosunki feudalne. W tym zakresie mamy do czynienia nie tylko z regresem, ale dodatkowo z regresem postępującym. Niezatrzymanie tego procesu będzie rodziło negatywne skutki dla przyszłości zawodu. Już dzisiaj daje się zaobserwować spadek zainteresowania studiami na kierunku farmacja. To naturalny stan rzeczy. Młodzi ludzie nie chcą podejmować trudu zdobycia prawa wykonywania zawodu farmaceuty, skoro już na starcie zawodowej kariery widzą szklany sufit; który jest zresztą regularnie obniżany, podobnie jak prestiż zawodu.
Aby tę sytuację zmienić, należy, moim zdaniem, wyegzekwować przepisy ustawy „apteka dla aptekarza”. Chodzi o to, by coraz więcej farmaceutów stawało się właścicielami aptek. To najbezpieczniejsza dla pacjenta forma świadczenia usług farmaceutycznych i gwarancja tego, że zawód będzie wykonywany niezależnie (wówczas odpada problem nacisków właścicielskich, wymuszania na zatrudnionych farmaceutach działań sprzecznych z prawem i zawodową etyką, a także obniżania rangi zawodu farmaceuty poprzez sprowadzanie go do roli ekspedienta; liberalizacja utrwaliła w świadomości społecznej taki właśnie obraz aptekarza).
Uważam również, że ustawa o zawodzie powinna nadać realne uprawnienia samorządowi zawodowemu w zakresie stania na straży zawodowej niezależności. Obecnie jego rola sprowadza się do wydawania niewiążących opinii. Ustawa powinna również wprowadzić bardziej dotkliwe sankcje za naruszanie niezależności zawodowej wszystkich farmaceutów zatrudnianych w aptekach, a nie tylko kierowników aptek. Chodzi mi o sankcje pieniężne z rygorem natychmiastowej wykonalności.
W ogólnym rozrachunku uważam, że dobrze, iż ustawa o zawodzie farmaceuty została uchwalona. Po sprzeciwie środowiska sieciowo-biznesowego z jesieni 2020 r. widać, że uderzyła ona w ich interesy, wprowadzając groźne – z ich punktu widzenia – rozwiązania prawne, które równocześnie są korzystne dla farmaceutów i wykonywanego przez nich zawodu. Uważam jednak, że ustawa jest ziarnem, które obumrze na rynku aptekarskim, na którym nie wyegzekwuje się wcześniejszej reformy z 2017 r., zakładającej stopniowe przechodzenie własności aptek w ręce polskich farmaceutów. A na tym polu sytuacja jest gorsza niż ponad 5 lat temu, albowiem ustawa ta nie jest egzekwowana. Obawiam się, że – w dłuższej perspektywie – podobnie będzie z ustawą o zawodzie farmaceuty.
Artykuł opublikowany został w numerze 19 "Farmacji Wielkopolskiej"
Link do artykułu: Farmacja Wielkopolska 19 (woia.pl)