Czy farmacja szpitalna jest ciągle niewidzialna?
„Lata 2020 i 2021 to okres bardzo zintensyfikowanej pracy i działań: posiedzenia, konsultacje, protesty, strajki, a najważniejsze to prezentowanie naszego zawodu. W trakcie posiedzeń komisji, zespołów, spotkań roboczych wielokrotnie przekonałam się, jak wielka jest nieznajomość zawodu farmaceuty - szpitalnika w społeczeństwie” – mówi mgr farm. EWA STECKIEWICZ-BARTNICKA, koordynator komisji ds. farmacji szpitalnej i klinicznej Naczelnej Izby Aptekarskiej, w rozmowie z dr Aliną Górecką.
Zdjęcie: afw
„FARMACJA WIELKOPOLSKA”: W jakimś wywiadzie powiedziała Pani, że farmaceuci szpitalni są niewidzialni dla systemu ochrony zdrowia. Jako przewodnicząca komisji ds. farmacji szpitalnej i klinicznej Naczelnej Izby Aptekarskiej uczestniczyła Pani w pracach Zespołu Trójstronnego ds. Ochrony Zdrowia, zajmującego się sprawą wynagrodzeń w ochronie zdrowia. Kto może uczestniczyć w posiedzeniach tego zespołu?
EWA STECKIEWICZ-BARTNICKA: W skład Zespołu Trójstronnego ds. Ochrony Zdrowia (przy Ministerstwie Zdrowia) wchodzą: osoby reprezentujące stronę rządową, wskazane przez Ministra Zdrowia, Ministra Edukacji i Nauki, Ministra Rodziny i Polityki Społecznej, Ministra Finansów, Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej oraz Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii, a ponadto przedstawiciele pracowników wyznaczeni przez najważniejsze związki zawodowe i reprezentanci strony pracodawców, których delegują do tego zespołu główne organizacje zrzeszające przedsiębiorców. Do prac w Zespole Trójstronnym Ministerstwo Zdrowia może dopraszać jako obserwatorów przedstawicieli organizacji społecznych i samorządów zawodów medycznych oraz organizacji samorządu terytorialnego. Obecność przedstawicieli samorządu aptekarskiego w zespole trójstronnym była efektem działania prezes Naczelnej Rady Aptekarskiej Elżbiety Piotrowskiej–Rutkowskiej, która od początku VII kadencji NRA mocno zabiegała o nasz udział w posiedzeniach tego gremium.
Od kiedy uczestniczy Pani w tych rozmowach? Jakie były postulaty Naczelnej Izby Aptekarskiej?
W posiedzeniach Zespołu Trójstronnego uczestniczyłam od czerwca 2016 r. Ówczesny minister zdrowia Konstanty Radziwiłł przedstawił wówczas propozycje systemowych rozwiązań, gwarantujących minimalne wynagrodzenie pracownikom medycznym ochrony zdrowia. Propozycje podwyżek nie satysfakcjonowały farmaceutów. Zaproponowane współczynniki pracy stawiały farmaceutę ze specjalizacją na równi z lekarzem bez specjalizacji, tj. 1,05. Dla farmaceuty bez specjalizacji wpółczynnik ten ustalono na poziomie 0,73, tak jak dla lekarza stażysty czy pielęgniarki bez wykształcenia wyższego. Farmaceuta ze specjalizacją pierwszego stopnia nie miał dedykowanego współczynnika, tak jak było to w przypadku lekarzy. Takie pozycjonowanie było dowodem na to, że farmaceuci szpitalni - ich potencjał i praca dla pacjenta hospitalizowanego - byli niedoceniani przez decydentów. Oczywistym jest, że dysproporcje płacowe pomiędzy wynagrodzeniami pracowników należących do tych samych czy zbliżonych grup zawodowych powodują uczucie niesprawiedliwości. Wynagrodzenie powinno odpowiadać w szczególności rodzajowi wykonywanej pracy i kwalifikacjom wymaganym przy jej wykonaniu, a także uwzględniać ilość i jakość świadczonej pracy.
Prace nad systemowymi rozwiązaniami w zakresie wynagrodzeń, mimo braku akceptacji dla proponowanych rozwiązań, zmaterializowały się w ustawie…
W dniu 1 sierpnia 2017 r. w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej opublikowano ustawę z dnia 8 czerwca 2017 r. o sposobie ustalania najniższego wynagrodzenia zasadniczego pracowników wykonujących zawody medyczne zatrudnionych w podmiotach leczniczych. Powiem, że nie satysfakcjonowała ona ani nas, farmaceutów, ani innych grup zawodowych wymienionych i niewymienionych w tabeli (na przykład mimo zgłaszanych uwag nie znaleźli się pracownicy niemedyczni działalności podstawowej).
Czy to niezadowolenie z kształtu ustawy z 8 czerwca 2017 r. wyrażone przez środowiska zawodów medycznych spowodowało jakieś działanie ze strony Ministerstwa Zdrowia?
16 października 2017 r. minister Konstanty Radziwiłł powołał zespół do spraw systemowych rozwiązań finansowych w ochronie zdrowia, przyszłości kadr medycznych i sposobu ich wynagradzania. Z zespołem wiązaliśmy duże nadzieje. Spotkania, w których uczestniczyłam, odbywały się regularnie raz w tygodniu do połowy grudnia 2017 r. Każdy zawód medyczny wnosił postulaty rozwiązań z różnych obszarów. Na koniec powstał wspólny dokument. Naczelna Izba Aptekarska zgłosiła wiele postulatów z różnych obszarów farmacji szpitalnej i klinicznej, na przykład kształcenia podyplomowego, wyposażenia i etatyzacji w aptekach szpitalnych. Wszystkie przyjęto, a dotychczas zrealizowano tylko jeden i to częściowo - dotyczy etatyzacji. Co będzie z pozostałymi czas pokaże. Na pewno będziemy dążyli do ich realizacji.
Jakie były kolejne etapy prac nad zmianą sytuacji farmaceutów w obszarze farmacji szpitalnej i klinicznej?
Gdybym miała mówić o etapach rozmów, to byłoby trudno wszystko wymienić. W 2018 r. po raz kolejny znowelizowano przepisy ustawy z dnia 8 czerwca 2017 r. o sposobie ustalania najniższego wynagrodzenia zasadniczego pracowników wykonujących zawody medyczne zatrudnionych w podmiotach leczniczych. Nowelizacja przepisów przyniosła dopisanie kolejnej grupy zawodowej, a mianowicie pracowników działalności podstawowej innej niż pracownik medyczny. Współczynniki pracy nie zostały zmienione dla żadnej z grup, mimo konsultacji, prac Zespołu Trójstronnego ds. Ochrony Zdrowia (przy Ministerstwie Zdrowia), burzliwych dyskusji i postulatów zmian zgłaszanych na posiedzeniach sejmowej Komisji Zdrowia, w których uczestniczyłam. Kolejna nowelizacja ustawy, w 2021 r., mimo ogromnej pracy, nie zmieniła oczekiwanego posadowienia farmaceutów w wydzielonej grupie. Współczynniki zostały zmienione, ale w przypadku farmaceutów ze specjalizacją oznaczało to wzrost o 0,01, a bez specjalizacji - o 0,08. Zmiana nie taka, jakiej oczekiwaliśmy.
Jakie uwagi zostały zgłoszone do Ministerstwa Zdrowia w końcowej fazie prac nad nową siatką wynagrodzeń w ochronie zdrowia? Czy przyniosą one oczekiwane rezultaty?
W 2021 r. zostaliśmy włączeni - przez Forum Związków Zawodowych - w roli ekspertów do prac Zespołu Trójstronnego ds. Ochrony Zdrowia (przy Ministerstwie Zdrowia). Wielokrotnie podkreślaliśmy, że naszym celem jest wyodrębnienie nas do oddzielnej grupy i należyty współczynnik pracy adekwatny do kompetencji, umiejętności, odpowiedzialności, a także do procesu kształcenia (tylko jednolite studia, specjalizacje oraz obowiązek ustawicznego kształcenia).
Ponowna nowelizacja ustawy o sposobie ustalania najniższego wynagrodzenia zasadniczego pracowników wykonujących zawody medyczne to kolejne nadzieje na właściwe pozycjonowanie farmaceutów szpitalnych jako zawodu medycznego w systemie ochrony zdrowia. Widać nas bardziej?
Uważam, że to, co przynosi ustawa obowiązująca od 1 lipca 2022 r., docenia finansowo farmaceutów i daje pewną nadzieję na postępujące dobre zmiany. Projekt przewiduje wzrost współczynnika pracy:
- dla farmaceutów ze specjalizacją z 1,06 do 1,29, tj. z kwoty 5477,52 zł do 7304,66 zł (o 33%)
- dla farmaceutów bez specjalizacji z 0,81 do 1,02, tj. z kwoty 4185,65 zł do 5775,78 zł (o 37%).
Są to zatem istotne wzrosty.
Solidna praca po latach wreszcie zaczyna przynosić efekty…
Lata 2020 i 2021 to okres bardzo zintensyfikowanej pracy i działań: posiedzenia, konsultacje, protesty, strajki, a najważniejsze to prezentowanie i pozycjonowanie naszego zawodu. W trakcie posiedzeń komisji, zespołów, spotkań roboczych wielokrotnie przekonałam się, jak wielka jest nieznajomość zawodu farmaceuty - szpitalnika w społeczeństwie. Uważam, że zmiany, które dokonają się w tym roku, były możliwe dzięki sześcioletniemu nieprzerwanemu mówieniu wszędzie, gdzie było to możliwe, o naszym zawodzie. I tu bardzo dziękuję prezes NRA Elżbiecie Rutkowskiej-Piotrowskiej za bycie tam, gdzie trzeba, za rozmowy w ministerstwie, Narodowym Funduszu Zdrowia, z przedstawicielami samorządów zawodowych, całej komisji ds. farmacji szpitalnej i klinicznej NIA za pracę, jednolite stanowisko i wsparcie.
Gdybym chciała mówić o etapach rozmów dotyczących wynagrodzeń, to byłoby mi trudno. Od 2016 r. to jest ciągłe wydeptywanie ścieżek, pokazywanie naszej pracy, odczarowywanie tej niewidzialności. Myślę, że to pokazywanie nieustanne wagi naszej pracy dla pacjenta powinno spoczywać na wszystkich farmaceutach. Powiem, że w 2021 r. uczestniczyłam w około 30 spotkaniach na żywo lub on-line. Do tego dochodzą spotkania prezes NRA oraz członków komisji NIA. Z inicjatywy komisji ds. farmacji szpitalnej i klinicznej NIA w ramach procesu konsultacji społecznych od 2016 r. były systematycznie kierowane przez prezes NRA oraz przeze mnie pisma i uwagi do Ministerstwa Zdrowia, Zespołu Trójstronnego, szefa Kancelarii Sejmu, Prezydenta RP oraz prezesa Rady Ministrów RP. Mówię o tym, bo była to żmudna droga, ale kieruję się zasadą: kropla drąży skałę. Z propozycjami zmian i argumentacją zarówno do tej, jak i kolejnych ustaw o wynagrodzeniach można zapoznać się na stronach Rządowego Centrum Legislacji.
6 października 2021 r. minister zdrowia w drodze rozporządzenia powołał zespół do spraw wypracowania rozwiązań w zakresie farmacji klinicznej oraz działalności farmaceutów w podmiotach leczniczych wraz z wykazem badań diagnostycznych wykonywanych przez farmaceutów. Zespół ma pracować 12 miesięcy, a efektem jego prac ma być raport. Czego się Pani po nim spodziewa? Czy będzie on drogą rozwoju dla farmacji szpitalnej i klinicznej, lepszego finansowania, a tym samym zmiany pozycjonowania farmaceutów w systemie opieki nad chorym hospitalizowanym?
Jeśli chodzi o powołany przez ministra zdrowia zespół do spraw wypracowania rozwiązań w zakresie farmacji klinicznej oraz działalności farmaceutów w podmiotach leczniczych wraz z wykazem badań diagnostycznych wykonywanych przez farmaceutów, mam nadzieję - i zresztą w tym celu został powołany - że będzie to droga do rozwoju dla nowoczesnej, na poziomie europejskim farmacji szpitalnej i klinicznej, a tym samym do należytego umocnienia roli farmaceutów w systemie opieki nad chorym hospitalizowanym. W pracach zespołu z ramienia Naczelnej Izby Aptekarskiej uczestniczy dr n. med. Alina Górecka i mgr farm. Marcin Bochniarz. Członkiem zespołu jest także konsultant krajowy ds. farmacji szpitalnej dr n. farm. Krystyna Chmal–Jagiełło i mgr farm. Olga Fedorowicz z Wrocławia. Są to szpitalnicy, którzy wiedzą, co trzeba zmienić i jak do tego podejść.
Te wszystkie działania wskazują, że farmacja szpitalna i kliniczna zaczyna być w obszarze uwagi decydentów ochrony zdrowia, rośnie zainteresowanie jej możliwościami, zaczyna być widzialna. Pozostaje mieć nadzieję, że wielokierunkowe działania podejmowane przez środowisko zaowocują dobrymi decyzjami nie tylko w zakresie wynagrodzeń dla farmaceutów szpitalnych, ale przyniosą systemowe rozwiązania w zakresie kształcenia farmaceutów, inwestycji w infrastrukturę aptek szpitalnych i długo oczekiwany rozwój usług farmacji klinicznej.
Rozmawiała dr ALINA GÓRECKA
„FARMACJA WIELKOPOLSKA”
Rozmowa opublikowana została w numerze 19 "Farmacji Wielkopolskiej"
Link do rozmowy: Farmacja Wielkopolska 19 (woia.pl)