ANNA KOPRAS-FIJOŁEK
PIERWIASTKI ŻYCIA
Istnieje zależność między stężeniem niektórych pierwiastków w organizmie - w tym selenu, arsenu i cynku - a ryzykiem rozwoju nowotworów
Właściwy poziom w organizmie takich pierwiastków, jak selen, arsen czy cynk, może zmniejszyć ryzyko zachorowania na raka. Zespół polskich naukowców z ośrodka badawczego Read-Gene S.A. i Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie odkrył między innymi bardzo mocny związek pomiędzy ryzykiem raka u kobiet a stężeniem arsenu w organizmie. W badaniu ponad 1700 kobiet, które obserwowano przez niemal trzy lata, stwierdzono, że niemal 100 nowotworów różnych narządów wystąpiło w grupie prawie 1300 kobiet z podwyższonym stężeniem arsenu we krwi. Choroby nie wystąpiły w grupie około 400 kobiet ze stężeniem arsenu we krwi poniżej 0,6 µg/l.
Badania rozpoczęły się w latach dziewięćdziesiątych. W ostatnich kilku latach doprowadziły one do spektakularnych wyników, niejednokrotnie unikatowych w skali międzynarodowej, do danych, które są nie do przecenienia i dotyczą zarówno leczenia, jak i profilaktyki nowotworów. Ustalenia te są tak istotne, że należy je jak najszybciej wykorzystać w praktyce, edukując w tym zakresie zarówno lekarzy, jak i pacjentów.
Co było najbardziej nieoczekiwane? - Myśmy się chyba wszyscy spodziewali, że dotychczasowa „klasyczna” profilaktyka będzie bardzo sprawna poprzez wprowadzenie wyników tych badań w życie. Tymczasem okazało się, że tak samo, może nawet mocniej, wpływa na naszą wiedzę, na sytuację pacjentów to, co możemy wyczytać dzięki badaniom pierwiastków. Parametry, które udało się wychwycić, przekraczają nasze wyobrażenia - mówi prof. dr hab. n. med. Jan Lubiński, kierownik Zakładu Genetyki i Patomorfologii Centrum Nowych Technologii Medycznych Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie.
SELEN
Selen odgrywa bardzo ważną rolę w organizmie - jest antyutleniaczem, reguluje gospodarkę hormonalną, wzmacnia nasz układ odpornościowy. Zaobserwowano piętnastokrotne obniżenie ryzyka raków pozasutkowych przy optymalnym poziomie selenu w surowicy.
Jak podkreśla prof. Jan Lubiński - nie można u kobiety z rakiem piersi godzić się na niskie stężenie selenu w surowicy krwi. - Jeżeli tego nie przypilnujemy, ryzyko zgonu jest zwiększone w znaczący sposób - dodaje.
Stężenie selenu w surowicy poniżej 70 µg/l, oznacza, że co druga pacjentka umrze w ciągu 10 lat. Przy stężeniu 95-102 µg/l - umrze jedna na trzydzieści. - Powinniśmy dążyć do tego, żeby pacjentki z rakiem piersi miały stężenie selenu w surowicy około 100 mikrogramów na litr. Ryzyko zgonu tych kobiet będzie wynosiło zaledwie kilka procent - dodaje specjalista.
Niemal 40% Polek ma za mało selenu, ale aż 30% ma go za dużo - to są głównie osoby, które nadużywają suplementacji. - Jak jest za mało selenu, to jest źle. Okazuje się, że jest dużo osób z nadmiarem tego pierwiastka, jak gdyby zatrutych i to jest szkodliwe. To się wiąże ze zwiększonym ryzykiem zgonu, a więc krótszym życiem - mówi prof. Jan Lubiński.
CYNK
Badany był nie tylko poziom selenu, ale również innych pierwiastków, na przykład cynku. Cynk w organizmie jest niezbędny między innymi do prawidłowego rozwoju i podziałów komórkowych, ale odgrywa także ważną rolę w procesach starzenia się organizmu i apoptozy komórek. Jest składnikiem kilkuset enzymów.
Cynk jest ważny przede wszystkim dla kobiet powyżej pięćdziesiątego roku życia. Około 25% Polek ma niedobór cynku, a niemal 50% jest zatrutych tym pierwiastkiem. Co również istotne - te pacjentki, które mają bardzo dobry poziom selenu, nie muszą mieć prawidłowego stężenia cynku w surowicy krwi. I - odwrotnie. Cynk jest groźny, jeśli jego stężenie wynosi powyżej 6 000 µg/l u kobiet po sześćdziesiątym roku życia. Wówczas ryzyko nowotworu jest aż siedemdziesięciokrotnie zwiększone!
– Niski poziom cynku to kilkakrotne obniżenie ryzyka zachorowania na raka - tłumaczy prof. Jan Lubiński.
SZANSA DLA CHORYCH
Wyniki badań, o których mówi prof. Jan Lubiński, opublikowano w 2018 r. W 2019 r. zostały one zweryfikowane przez szwedzkich badaczy. - Szwedzi podkreślili, że jedyną wcześniejszą pracą na temat poziomu selenu w surowicy i śmiertelności z powodu raka piersi jest badanie wykonane przez grupę Lubińskiego. Nasze wyniki to więc pierwsza tego typu obserwacja na świecie i widać to najlepiej, że wyraźnie nieoczekiwana. Szwedzi te badania powtórzyli i uzyskali niemalże identyczne wyniki. My te badania kontynuujemy. Mamy teraz grupę poddaną dziesięcioletniej obserwacji i ten efekt się nasila. Przy niskim poziomie selenu są zgony, przy selenie wysokim, powyżej 95 µg/l, jest kilkakrotnie mniejsze ryzyko zgonu. To trudna do przecenienia informacja -podkreśla prof. Jan Lubiński.
Co jest szczególnie ważne? To, że korelacja przeżyć w zależności od stężenia selenu obserwowana jest również w przypadku innych nowotworów, nie tylko w raku piersi. Niedawno opublikowano prace dotyczące badań kilkuset pacjentów (kobiet i mężczyzn) chorujących na czerniaka złośliwego. Historia się powtarza: niski poziom selenu - 16 zgonów; stężenie selenu około 100 µg/l - 2 zgony spośród 92 osób! Umiera więcej osób z deficytem selenu, a zdecydowanie mniej, kiedy stężenie tego pierwiastka wynosi około 100 µg/l. To samo stwierdzono u pacjentów z rakiem krtani. Przy niskim stężeniu selenu - zmarły 53 osoby, 21 żyje. U pacjentów z rakiem krtani mamy już także wyniki dotyczące stężenia cynku (wyższe stężenie - 13 zmarło, 61 żyje; niski poziom cynku - umiera 30 osób).
Stężenia selenu i cynku są silnymi markerami prognostycznymi przeżyć raka. Dotyczy to raka piersi, raka prostaty, czerniaka złośliwego, raka krtani, raka płuc czy raka trzustki. Punktem wyjścia w leczeniu pacjenta z rakiem jest optymalizacja stężeń pierwiastków, którą uzyskujemy najlepiej poprzez żywienie, a jeżeli jest to trudne - wspierając się różnego rodzaju suplementacją.
ARSEN
Zgodnie z wynikami przeprowadzonych badań, na które powołuje się prof. Jan Lubiński, jednym z najsilniejszych ryzyk chorób nowotworowych u Polek jest stężenie arsenu we krwi.
Różnica w ryzyku chorób onkologicznych pomiędzy podgrupą kobiet z niskim stężeniem arsenu a kobietami, które mają stężenie arsenu powyżej 1,2 µg/l - jest trzynastokrotna! 70% Polek jest zatrutych arsenem. Ich ryzyko zachorowania na raka jest od 6 do 10 razy większe. - Czy to jest zła wiadomość? Nie, to jest bardzo dobra wiadomość, dlatego że stężenie arsenu jest stosunkowo łatwe do uregulowania, przede wszystkim przez przypilnowanie diety - podkreśla prof. Jan Lubiński.
Arsen jest również ważny dla podgrupy kobiet, które mają mutację BRCA1. Ta zależność jest taka, że przy niższym stężeniu arsenu rozwija się ponaddwukrotnie mniej nowotworów. Istotne jest także stężenie selenu, które ma znaczenie, kiedy kobieta nie jest kompletnie zatruta arsenem. W grupie kobiet, które są podtrute arsenem (stężenie tego pierwiastka we krwi wynosi poniżej 1,1 µg/l), właściwy poziom selenu powoduje, że nie rozwijają się raki pozasutkowe, inne niż rak piersi.
W środowisku naturalnym zwiększone stężenie arsenu może pojawiać się w związku z zanieczyszczeniami przemysłowymi lub naturalnymi powietrza, wody i gleby, a w konsekwencji żywności. Produktami naturalnie zawierającymi wyższe stężenia arsenu są na przykład ryż, kakao, ryby morskie i owoce morza.
- Jest bardzo prosta korelacja między tym, czy kobieta lubi morskie ryby, czy nie, a poziomem arsenu. Jeśli ma wysoki poziom arsenu, to prawie w ciemno mówię: „Lubi pani morskie ryby”. A kobieta potwierdza. (...) To nie znaczy, że jestem przeciwko jedzeniu morskich ryb, pożywienia z morza. Nie. Tylko że my możemy sobie na to pozwolić wtedy, kiedy mamy niski poziom arsenu. W przeciwnym razie wprowadzamy się sami do grupy wyższego ryzyka - tłumaczy prof. Jan Lubiński. - Niski arsen - nie ma raków u kobiet.
Miliony kobiet można uratować
Inne parametry też są ważne. Miedź jest ważna dla kobiet poniżej pięćdziesiątego roku życia. Najlepiej, żeby wartość miedzi sięgała około 1000 µg/l. Wtedy ryzyko raków jest czterokrotnie obniżone.
Kadm ma znaczenie u kobiet, które nie palą papierosów (również bez historii palenia). Optymalne zakresy wynoszą: 0,28 µg/l - 0,33 µg/l. Wtedy ryzyko zachorowania jest nawet pięciokrotnie zmniejszone albo zwiększone, w zależności od stężenia kadmu. Kadmu nie może być za mało, nie może też go być za dużo.
I jeszcze ołów – przy niskim stężenie (poniżej 8,5 µg/l) ryzyko raków zmniejszone jest nawet 3,5 razy.
Zdaniem prof. Lubińskiego najsilniejszym czynnikiem ryzyka schorzeń onkologicznych u kobiet w Polsce jest stężenie arsenu. Wspomniane pierwiastki - selen, cynk, miedź, kadm i ołów - też są silnymi markerami ryzyka raków. - Poprzez optymalizację stężeń pierwiastków, głównie arsenu, selenu i cynku, bo te na pewno umiemy optymalizować, ryzyko raków u kobiet powinno spaść o 85%. Aż się w to nie chce wierzyć - ale takie są dane. Takie są fakty - podkreśla prof. Jan Lubiński. - Mamy przed sobą wielkie wyzwanie. Możemy wiele tysięcy, milionów kobiet uratować przed rakiem. A jeżeli już zachorują, możemy je skutecznie leczyć.
ANNA KOPRAS-FIJOŁEK
Gdzie znajdziemy selen, arsen, cynk?
Selen – borowiki, orzechy (brazylijskie, nerkowce i włoskie), soczewica, fasola, groch;
arsen - owoce morza, ryby, ryż;
cynk - ostrygi, krewetki, inne skorupiaki, czosnek, sezam, migdały, dziki ryż.
Ile powinniśmy mieć selenu we krwi?
- kobiety poniżej 50 r. życia z mutacją genu BRCA1 (+) - 70-89 µg/l,
- kobiety powyżej 50. r. życia z mutacją genu BRCA1 (+) - 110-125 µg/l,
- kobiety, które nie mają mutacji genu BRCA1 (-) - 98-108 µg/l.
Ile powinniśmy mieć arsenu we krwi?
- kobiety z mutacją genu BRCA1 (+) - poniżej 0,85 µg/l,
- kobiety bez mutacji genu BRCA1 (-) - poniżej 0,61 µg/l.
Ile powinniśmy mieć cynku we krwi?
- kobiety bez mutacji BRCA1 - poniżej 60. r. życia - powyżej 6.800 ug/l (trzykrotnie mniejsze ryzyka zachorowania na raka),
- kobiety powyżej 60. roku życia - 5.600 - 6.100 µg/l.
Artykuł opublikowany został w numerze 18 "Farmacji Wielkopolskiej"
Link do artykułu: Farmacja Wielkopolska 18 (woia.pl)